Lỡ lầm

Tôi có ông bạn cùng quê, nhà nghèo, ít chữ nhưng được cái thật thà. Đi bộ đội hơn chục năm, sau chuyển sang ngành ăn uống, làm bảo vệ.

Qua nhiều năm công tác, cố gắng phấn đấu, gần cuối đời cũng lên đến Giám đốc một khách sạn to nhất, nhì Hà Nội. Tưởng thế là đã viên mãn lắm rồi!

Hôm tôi đến thăm ông tại nơi làm việc, thấy cơ ngơi khang trang, cách điều hành quy củ ra phết, lòng cũng vui khấp khởi.

***

Bỗng một hôm mới sáng tinh mơ tôi thấy bà vợ ông tất tả chạy đến chỗ tôi vừa khóc, vừa nức nở:

- Bác ơi, anh Bách nhà em bị bắt tối qua rồi!

- Làm sao lại bị bắt? Tôi hối hả hỏi.

- Em chẳng biết nữa! Đang đêm có công an đến nhà đọc lệnh bắt, xích tay rồi tống lên ô-tô đem đi.

- Thế xem đấy có phải là công an thật không?!

- Họ có đeo phù hiệu công an, có cả súng ống nữa!

- Thế bọn lưu manh nó không có tiền mua được các thứ ấy ở chợ Giời à? Chị phải lên gặp ngay chú Cầu, trên quận mà hỏi xem!

- Vâng, thế mà em không nghĩ ra, cứ cuống quít cả lên.

Chú Cầu là em con ông chú ruột anh Bách, chỉ có cái chứng chỉ tốt nghiệp lớp bảy trường làng được anh Bách lôi lên Hà Nội làm phụ động, mà giờ đã là Quận phó công an, quận Ba Đình một quận to nhất nhì và quan trọng nhất nhì thủ đô.

Hôm sau bà vợ anh Bách lại đến chỗ tôi từ sớm, nghẹo đầu nói:

- Bác ạ, chú Cầu đi công tác mãi tận Cà Mau, cỡ nửa tháng nữa mới ra!

- Thế chị có hỏi các anh ở quận, anh Bách bị ai bắt, bắt vì tội gì, bị giam ở đâu?

- Đấy khổ quá, em cứ mụ hết cả đầu; hỏi chú Cầu không có đấy là lại về ngay!

- Chồng bị bắt mà không mụ đi mới là lạ!

Sáng hôm sau chị lại đến tôi từ rất sớm, nghẹn ngào nói:

- Anh ạ, nhà em bị bắt vì tội làm hàng giả, hiện đang bị giam trên quận.

- Anh ấy làm việc trong khách sạn chuyên nấu nướng đồ ăn bán cho khách, thế thì làm hàng giả là thịt giả hay rau giả??

- Họ nói là rượu giả! Rượu Chanh giả!

- Rượu Chanh là rượu nội do Nhà máy rượu Hà Nội sản xuất, nó rẻ nhất trong các loại rượu, ai có điên mới làm rượu Chanh giả!

- Làm sao em biết được!

- Bây giờ chị lên anh Cư, chơi thân với anh Bách, đang là Phó chánh thanh tra Viện kiểm sát thành phố nhờ điều tra và giúp đỡ xem.

- Vâng.

Hai hôm sau chị vợ anh bạn đến khóc sưng cả mắt, nức nở kể lể:

- Bác ạ, anh Cư cũng đi công tác sang Lào dài ngày!

- Sao lại có sự trùng hợp kỳ lạ đến thế được?

Tôi đành đạp xe lóc cóc đến chỗ chú Phan anh ruột chú Cầu, chỉ học lớp sáu trường làng, cũng được anh Bách “lôi” lên Hà Nội, hiện đang là Trưởng phòng Phóng viên của báo Công an Thủ đô để hỏi cho rõ.

Gặp chú Phan, sau câu chào hỏi và mời uống nước. Phan nói:

- Anh Bách bị “phục kích”, anh ạ!

- Anh Bách có ra trận đâu mà bị phục kích!

- Không ra trận mà bị bọn nó “phục kích”, “hạ gục” mới nhục chứ! 

- Ai “phục kích”, ai “hạ gục” anh Bách?!  

- Một thằng nhân viên ăn cắp, bị anh Bách thi hành kỷ luật buộc thôi việc. Nó đã bài binh bố trận và được “bọn người xấu” tiếp tay đưa anh Bách vào “rọ”!

- Biết thế sao cậu và cậu Cầu không đứng ra vạch trần âm mưu bọn nó!

- Anh không thấy sao! Thằng Cầu và cả cậu Cư bạn thân của anh Bách bên Viện kiểm sát đều bị điều đi công tác xa dài ngày trước ngày anh Bách bị bắt!

- Đến thế cơ à? Sao bọn nó lại có thể lộng hành và thao túng đến cả các cơ quan công quyền cấp thành phố như thế được?!

- Thế mà nó làm được đấy!

- Nó là loại người nào mà ghê gớm thế?

- Nó chỉ là một thằng công nhân, nghèo kiết xác. Nhưng anh phải biết đây là đòn thù! Nó là công nhân lâu năm nên biết tất cả mọi “ngóc ngách” của khách sạn!

- Nhưng làm sao nó nghĩ được mưu sâu, kế hiểm để “bài binh bố trận” đánh một đòn đã “hạ đo ván” ngay Giám đốc Bách!

- Có người nghĩ hộ và làm hộ nó!

- Ai thế?!

- Tiền!

- Có cách nào gỡ lại được không?

- Không có cách nào! Khốn nạn nhất lúc kiểm tra khách sạn chỉ có mười bảy chai rượu Chanh cũ. Anh Bách do không có trình độ, không thấy sự nguy hiểm khi bọn “đểu” nó soạn sẵn văn bản, đưa ra bảo anh ấy ký vào, anh ấy chỉ liếc qua rồi ký luôn!

- Trong biên bản viết gì?

- Viết là Giám đốc Nguyễn Thế Bách cho phép khách sạn làm rượu Chanh giả.

- Thế là chết rồi!

- Chết “đứt đuôi con nòng nọc” chứ còn sao nữa!

- Thế cậu đành khoanh tay nhìn Bách chết à?

- Anh có giỏi thì anh thay đổi thử xem!?

- Nói như cứt! Bách là anh em máu mủ nhà cậu, tôi chỉ là bạn cậu ấy lại làm bên dân sự, lo thì bàn thế, chứ làm gì được?

- Em mới đùa tý mà ông anh đã nổi nóng rồi! Bọn em đã làm hết cách rồi, nhưng “bút sa gà chết”. Biên bản tự nhận mình làm hàng giả, anh Bách ký còn chưa ráo mực.

- Hay ta thử đến gặp tay công nhân bị sa thải xem thế nào?!

- Để làm gì?

- Cứ đến, không chừng lại biết thêm điều gì đấy!

***

Chúng tôi ngồi trong túp lều của cậu công nhân trẻ vừa bị sa thải, chỉ khoảng mươi mét vuông, dựng tạm trên đất bãi sông Hồng. Căn lều trống tuềnh, trống toàng, đồ đạc không có gì đáng giá. Hai mẹ con họ đều gầy gò, xanh xao. Bà mẹ ốm quỵ phải nằm bẹp một chỗ khi biết con trai vừa bị đuổi việc. Cả hai người đều có vẻ sợ sệt, tuyệt vọng khi chúng tôi đến thăm.

Sau một lúc do có tay nghề làm báo và cách trò chuyện cởi mở của Phan, cậu công nhân trẻ mới dám kể ngọn nguồn sự việc đã xảy ra ở khách sạn.

- Cháu công nhận là đã lấy cắp ít mỡ của cửa hàng, nhưng chỉ là mỡ đã qua lửa!

- Mỡ đã qua lửa là mỡ gì?

- Đó là mỡ đã rán đồ cho khách rồi, vì ở khách sạn loại sang, nên mỡ ấy được loại ra để bán lại cho các hàng rong vỉa hè với giá rẻ.

- Lấy có nhiều không?

- Chỉ khoảng hơn một cân?

- Ai bắt được cậu lấy trộm?

- Con Nhu! Nó lấy trộm còn nhiều hơn cháu! Nhưng nó không muốn cho ai được lấy, hơn nữa nó còn mong cháu bị đuổi việc để nó xin cho con em nó chưa có việc làm vào thế chân cháu.

- Thế sao không trình bày với Giám đốc Bách?

- Cháu có trình bày nhưng Giám đốc không nghe, không chịu tha cho cháu!

- Vì sao thế?

- Cháu cũng chẳng biết nữa! Có lẽ do cháu ăn nói vụng về, cũng có khi con Nhu nó đã ton hót, thêm thắt nói xấu về cháu với Giám đốc. Mẹ cháu đã đến tận khách sạn quỳ lạy ông ấy mà ông ấy vẫn khăng khăng không chịu bỏ qua!

Mất việc cháu lâm vào quẫn bách, mẹ lại ốm. Cháu đành bán căn nhà nhỏ ở Ngọc Hà, ra bãi cắm túp lều này ở tạm. Rồi đây cũng chưa biết phải xoay xở thế nào để mẹ con cháu sống qua ngày!

- Nhưng làm sao cậu lại làm được cái đơn tố cáo Giám đốc “rõ ràng, khúc triết” và đầy ác ý như thế khi cậu chưa học hết lớp bảy bổ túc?

- Cháu thì làm sao viết nổi một cái đơn như thế! Người ta viết rồi bảo ký thì cháu ký.

- Vậy ai đã làm hộ cậu?

- Làm sao mà cháu biết được?

- Làm sao cậu lại gửi đơn tố giác đúng lúc ông Quận phó công an và ông Phó chánh thanh tra Viện kiểm sát thành phố đi công tác vắng?

- Làm sao mà cháu biết được?

- Thế trước lúc cậu bị đuổi việc, thì ai là người đến gặp, hỏi và ghi chép sự việc để thay cậu viết một cái đơn dài và tỷ mỷ như vậy?

- Đó là ông phó giám đốc thường trực khách sạn, ông Cơ!

- Sau đó ông Cơ có căn dặn cậu gì không?

- Ông ấy cho cháu một tháng lương cuối cùng rồi dặn là phải giữ kín việc này. Lộ ra sẽ bị xử lý theo pháp luật, có khi bị đi tù chứ chẳng chơi!

- Thế sao hôm nay cậu lại nói với chúng tôi?

- Sau khi Giám đốc Bách bị bắt, bị đi tù, cháu cứ thấy áy náy thế nào ấy! Bởi vì lỗi là do cháu gây ra, chứ có phải là do Giám đốc đâu!? Vì thế cháu mới kể cho các bác nghe. Xin các bác giữ kín chuyện này hộ cháu.

***

Thăm ông bạn ở trai giam, gặp nhau như gặp một người nào khác vậy. Gầy, đen, buồn bã nhưng cái rõ nét nhất là sự tuyệt vọng.

Hỏi:

- Có bị đánh đập không?

Lắc đầu!

- Có bị bỏ đói không?

Lắc đầu!

- Có bị lao động quá sức không?

Lắc đầu! Nhưng sau khi lấm lét nhìn quanh, ông thở dài lặng lẽ.

Hỏi:

- Hàng ngày làm cái gì?

- Cuốc hai sào đất đồi khô!

- Sao cuốc nhiều thế? Nếu không cuốc đủ hai sào thì có bị đánh không?

- Không bị đánh, nhưng phải ăn cơm nhạt!

- Đã bị ăn cơm nhạt lần nào chưa?

- Thường xuyên, vì đã yếu rồi thì làm sao mà cuốc nổi hai sào đất đồi mỗi ngày!

Hơn một tháng ở nơi “cải tạo” vợ ông đã vào thăm ông hai, ba lần và đã có hai lần ông xin vợ đem cho ông một sợi dây thừng.

Hỏi:

- Để làm gì?

- Không thiết sống nữa. Nghĩ là không thể sống về với vợ với con được nữa!

- Thế vợ có đem cho dây thừng không?

- Cô ấy chỉ khóc, rồi quỳ xuống lạy mà nói: - “Xin anh hãy thương mẹ con em, đừng nghĩ quẩn mà khổ thân, khổ vợ, khổ con!”

***

Một sáng tinh mơ, tôi bị đánh thức rất sớm. Cô vợ ông bạn khi thấy mặt tôi, vì quá mừng vui, không còn giữ ý gì nữa đã nhảy bổ vào ôm tôi mà khóc:

- Bác ơi, nhà em đã được thả về rồi!

Tôi vội vàng thay quần áo, đạp chiếc xe cà tàng đến nhà bạn. Nhà anh trước cũng rất khang trang ở Đội Cấn, đã phải bán đi để “gặp gỡ” và “trình bày” với đủ các loại cán bộ liên quan và cả các cán bộ không liên quan đến vụ án. Đến lúc gia sản “nhẵn như chùi” hai vợ chồng và ba đứa con nhỏ phải ra Pháp Vân cắm tạm một mảnh đất trên bãi thải để ở tạm, thì anh bị bắt.

Gặp tôi, anh khóc và nắm lấy tay nghẹn ngào không nói được gì.

Tôi hỏi bạn:

- Về nhà lúc nào?

- Đêm qua.

- Sao lại được tha vào buổi tối thế?

- Ra khỏi trại lúc tám giờ sáng.

- Thế mà đi từ Thanh Hóa vê Hà Nội mất cả ngày à?

- Trại cho chế độ mỗi phạm nhân được trả tự do là bảy chục ngàn đồng vừa đủ tiền vé đi ô-tô về Hà Nội. Nhưng đi xe ôm từ trại mãi tận cuối Quỳ Hợp ra đến bến xe Thanh Hóa sáu, bảy chục cây số, rẻ cũng phải mất trăm rưỡi rồi! Phải quỳ lạy người lái xe ôm mới đi ra được đến bến. Nhưng không còn một xu dính túi thì làm sao dám leo lên ô-tô mà về. Đợi đến cuối ngày, may chuyến ấy cũng không đông khách lắm. Lại quỳ lạy người phụ xe để đi nhờ về Hà Nội. Đến ngã ba Pháp Vân mới sáu giờ chiều. Nhưng bộ dạng rách rưới, bẩn thỉu quá nên đợi nhọ mặt người mới dám về!

- Thế cả ngày hôm qua không được ăn uống gì à?

- Không được ăn, nhưng uống nước ruộng, không chết khát là may rồi!

Lúc bấy giờ tôi mới kịp nhìn kỹ lại ông. Gầy, đen, chốc lở đầy mình, tóc cờm cạp như một ông ăn mày già trên tám mươi, trong khi ông mới ngoài năm mươi.

***

Mấy hôm sau, vợ Bách làm mâm cơm cúng gia tiên có mời tôi đến ăn. Trong khi ăn tôi hỏi Phan và Cầu:

- Làm thế nào mà Bách được trả tự do?

- Mất thêm năm, sáu chục lạng vàng nữa mới được phúc thẩm lại!

- Tiền ở đâu mà lắm thế?

- Tổng động viên toàn thể họ hàng ở quê, bán ruộng vườn, nhà cửa đi, chứ có cầm dao giết người cũng chẳng lấy đâu ra nhiều tiền như thế?

- Kết quả phúc thẩm thế nào?

- Kết luận lại là: “Do không có trình độ; nên đã phạm tội không cố ý”!

- Thế mới biết đồng tiền có sức mạnh ghê gớm thật; nó có thể thay đổi cả vận mệnh một con người trong chốc lát! Nhưng bản chất thực của sự việc là thế nào?

- Hằng năm khách sạn chỗ anh Bách đều mua rượu Chanh thùng của Nhà máy Rượu Hà nội, mang về cho nhân viên đóng ra chai, dán nhãn của Nhà máy rồi bán lẻ kiếm lời. Như vậy là một vòng tròn khép kín và hợp pháp.

- Thế thì vì sao anh Bách lại bị bắt về tội danh làm rượu giả!?

- Cuối năm 1993 khách sạn nhập về ba thùng rượu Chanh đóng được hơn ba trăm chai. Bán đến ba mươi tết còn ế mười bảy chai. Anh Bột cho cất vào kho. Đến cuối năm 1994, thấy rượu Chanh bán không chạy. Đáng lẽ mười bảy chai rượu ế của năm trước mang chia cho nhân viên đi thì không có chuyện gì, đằng này do tiết kiệm anh Bách đem mười bảy chia rượu cũ trong kho ra bán. Khi cho rửa ráy lại thi các nhãn cũ dán trên chai bị bong bẩn, nhom nhem cả, đành bóc ra bỏ đi. Đến mua nhãn của nhà máy thì không còn nhãn in năm 1993 nữa, mà chỉ có nhãn mới in năm 1994. Anh Bách nghĩ là không sao, cho mua về dán nhãn mới rồi đem bán.

- Thế thì sao lại mang tội danh làm hàng giả được!?

- Rượu thì không giả! Ban chuyên án đã đem cả mười bảy chai rượu này lên Viện nghiên cứu Thực phẩm để xác minh lại, thì được Viện xác nhận đấy đúng là rượu của Viện đã pha chế cho Nhà máy rượu. Nhưng năm 1994, khách sạn chỗ anh Bách không mua lít rượu nào của Nhà máy. Như vậy khách sạn dán nhãn rượu của Nhà máy năm 1994 là không đúng theo quy định của Pháp luật!

- Không đúng ở chỗ nào? 

- Rượu pha chế năm 1993 mà dán nhãn 1994!

- Thế rượu pha chế năm 1993 có khác với rượu pha chế năm 1994 không?

- Không khác một ly, một lai nào cả!

- Nhưng anh Bách vẫn mang tội danh làm hàng giả!?

- Đúng thế!

- Thật đáng tiếc! Kể như số rượu Chanh ế của năm trước, anh Bách mang chia quách cho nhân viên, thì đã không có chuyện gì xảy ra!

- Chưa chắc đâu! Không có mấy chai rượu Chanh thì sẽ có mấy chai rượu Táo! Bởi cái ghế Giám đốc Bách đang ngồi thơm ngon quá, hấp dẫn quá, khó lòng mà “nén nổi cục thèm” xuống được! Vả lại một người như Bách lại rất dễ vướng vào những cạm bẫy mà “các đồng nghiệp quý hóa” luôn giương ra sẵn!

Thôi, giờ về làm thường dân cho nó “lành”! Nhưng dù sao cũng phải nhớ lấy một điều là ăn ở với nhau đừng có quá “cạn tàu ráo máng”!

Hà Nôi, 2013.