Đất và máu

                                                                                      (Tặng hương hồn cháu Đặng Ngọc Viết)

Tôi đang loay hoay đun ấm nước để pha trà buổi sáng, nước chưa kịp sôi, thì anh cháu gọi tôi bằng bác xồng xộc bước vào. Nước mắt, nước mũi, chẳng kịp chào hỏi ý tứ như mọi khi, vừa thấy tôi, nó nức lên kể:

- Bác ơi, thằng Viết nó chết rồi!

- Thằng Viết nào?

- Nó là thằng bạn cháu quen khi đi lao động bên Nga. Nó người Thái Bình.

- Nhưng vì sao cậu ấy chết. Ốm bệnh hiểm nghèo hay do ngộ độc thực phẩm!?

- Không phải thế bác ạ!

Vừa qua nó bị các cơ quan công quyền cưỡng chế, cướp hết đất! Tuyệt vọng, phẫn uất nó quyết định lấy mạng mình ra để đòi lấy sự công bằng!

- Đất đai gì mà đến nỗi phải liều mình đến như vậy?!

- Đất đai bây giờ là “điểm nóng” đấy bác ạ.

- Không được giải quyết thỏa đáng, sao anh ta không khiếu nại lên các cấp có thẩm quyền?

- Nó cũng đã năm lần, bảy lượt khiếu tố kiện cáo từ phường xã đến thành phố nhưng chẳng ăn thua gì.

Sau khi từ biêt bô đẻ, ăn một bát bún riêu cua ở cửa hàng của mẹ vợ cũ, chào hòi bạn bè rồi tìm lên Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố, nơi đã ra quyết định chiếm đất của nó. Nổ súng bắn năm viên đạn một người chết, bốn người bị thương. Viên đạn cuối cùng nó dành cho trái tim tan nát vì đau khổ của mình.

Nó chết dưới bệ thờ của đức Phật bà Cứu khổ Cứu nạn Quán thế âm Bồ tát. Mong được Người che chở và mong được sám hối cho tội lỗi của mình!

Ai không muốn sống, con giun con dế còn muốn sống nữa là...

- Thế bạn cháu có bị thần kinh hoặc có dùng quá liều các chất kích thích như rượu hay ma túy gì đó không? Vì sao anh ta lại hành động “man rợ” như vậy!?

- Viết không “man rợ” như bác nói đâu. Các cơ quan chức năng ở địa phương cũng có ý đồ ghép cho nó trong khi hành động như vậy là có sử dụng các chất kích thích. Nhưng khi khám nghiệm tử thi thì họ không tìm ra chất nào cả!

***

Thế rồi anh cháu tôi vừa khóc nức nở, vừa kể lại thật tỉ mỉ về cuộc đời và nhất là đoạn cuối đời của Đặng Ngọc Viết. Khi đã nghe thật kỹ về cái chết thương tâm của bạn nó, tôi thấy lòng mình thật trống rỗng và khóe mắt cũng cay xè như đang bị một màn khói độc dày đặc bao phủ chung quanh.

Tôi rót một chén nước cho anh cháu, rồi chậm chạp nói:

- Ai cũng chỉ có một cuộc đời. Cuộc đời ấy giống như một câu chuyện. Cái cốt yếu không phải ở chỗ câu chuyện ấy ngắn hay dài, mà cốt yếu ở chỗ câu chuyện ấy viết thế nào, viết về cái gì, viết có hay hay không!?

Cuộc sống của bạn cháu không dài lắm, nhưng anh ta đã sống một cuộc đời đẹp và thật có nghĩa, dám một mình, dám đem ngay cả tính mạng mình ra để đòi lấy sự công bằng cho người thân, đòi lấy sự công bằng cho cuộc đời.

Trên đời này không mấy người dám làm như anh ấy đâu.  

Hà Nội, 2013.

Chú thích:

Dưới đây là những mẩu ghi chép về Đặng Ngọc Viết và những người cùng cảnh ngộ:

Bố Viết và bà con xóm giềng nhận xét: Viết hiền lành, không rượu chè, trai gái. Học hết cấp ba, năm 1996 nó lấy vợ và cả hai vợ chồng  đi xuất khẩu lao động ở Nga. Mẹ vợ phải  bỏ tiền ra chạy, chứ nhà Viết nghèo không lo được. Năm 2008, Viết muốn về nước, nhưng vợ  chưa muốn về, đâm ra mâu thuẫn, rồi ly dị.

Về đến nhà, mẹ ốm đau, một mình nó chăm thuốc thang. Nó là đứa con hiếu thảo. Năm kia nó  bỏ tiền thuê làm một bộ khung nhà bạt tặng cho xóm để che nắng mưa phục vụ các đám ma chay. Viết cũng hay mua kẹo phát cho bọn trẻ con.

               Mới cách đây hơn một tuần, Viết nói với  con trai mới mười tuổi của mình và bọn trẻ trong xóm:

                - “Tết trung thu muốn ăn bánh gì bố mua cho, kẻo bố sắp đi xa”!

                Bọn trẻ chưa được ăn bành Trung thu thì xảy ra chuyện tày đình. Cái nhà bạt Viết tặng cho xóm, hôm nay làm đám ma cho nó.

Cái thời khắc 13 giờ 29 phút hôm đó,  nó bước vào Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Thái Bình, không say rượu, không sử dụng ma túy như người ta đã toan buộc tội nó, nó bình tĩnh  nổ liên tiếp năm phát súng, trúng năm người, cướp đi sinh mạng của anh Vũ Ngọc Dũng Phó giám đốc Trung tâm và làm bị thưng 4 người khác. Viên đạn cuối cùng là dành cho trái tim đau khổ của mình. Cái cách giết người ấy không phải cách của một kẻ cuồng sát máu lạnh, nó như như sự quằn quại của một con thú bị trúng thương!

Bà Bùi Thị Kim, mẹ vợ cũ của Viết đã từng nói: - “Nó hiền lành, không rượu chè, trai gái lại “nhát như cáy”. Tôi chẳng chê nó được điểm nào trong hơn mười năm làm rể tôi”. Viết về nước, phải nuôi  mẹ già, cha bệnh, anh tâm thần nên rất cực. Vừa rồi sự việc xảy ra như thế do nguyên nhân vấn đề đất đai, người được chia hay không được chia, hơn thiệt thì mới xảy ra như thế....

Những người hàng xóm của Viết cũng nhận xét : “ Anh ấy hiền lành, ít nói  và không có điều tiếng gì với bà con hàng xóm”.

Bà Kim, mẹ vợ cũ thằng Viết cũng đã cho biết: - “Nó viết năm sáu lá đơn và đem giấy tờ lên tỉnh năm sáu lần nhưng không được giải quyết. Nên nó bức xúc lắm. Nó lo cho con cái sau này không có nhà ở, vì tiền đền bù mua sao nổi nhà!”

                    Ông Tư, giám đốc Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Thái Bình còn sống sờ sờ ra đó. Câu chuyện buồn này bắt đầu từ hồi tháng 3-2013, khi thành phố Thái Bình triển khai dự án “Khu tái định cư Trần Kỳ - Kỳ Bá”.

       Gia đình  Đặng Ngọc Viết  ở số  345 đường Ngô Thì Nhậm, tổ 48, phường Kỳ Bá, có căn nhà ngói 3 gian trên diện tích đất 220 mét vuông,  bị chính quyền  ra  quyết định thu hồi 181,6 mét vuông, chỉ còn cái rẻo 24,6 mét vuông , bề  ngang chưa đầy 3 mét!!!                  

Còn nhớ vụ Đoàn Văn Vươn ở Tiên Lãng Hải Phòng không? Khi bị thu hồi hai chục héc ta đầm tôm mình đã đổ biết bao mồ hôi nước mắt, chết cả đứa con nhỏ, Đoàn Văn Vươn  cũng năm, sáu lần đi khiếu nại, chầu chực xin xỏ các vị lãnh đạo từ huyện lên thành phố, nhưng cứ như đụng dầu vào đá!  Lần sau thất vọng  hơn lần trước.  Có lần Đoàn Văn Vươn  đội lá đơn trên đầu quỳ dưới chân Nguyễn Văn Hiền, van lạy:  “Chú ơi nếu chú không nghĩ lại thì hày giết hết gia đình con đi!” Nhưng lão phó bí thư kiêm chủ tịch huyện ấy vẫn:

“trơ trơ mặt sắt đen sì, mặc bay than khóc, làm gì mặc bay!!!”

                  Cái cảm giác uất ức vì bị dồn vào chân tường, cứ dâng lên. Khi hoàn toàn bế tắc thì cũng là lúc mất hết kiên nhẫn. Dostoevsky đã từng viết như vậy. Kẻ cùng đường, thường nghĩ quẩn!

                  Đoàn Văn Vươn, với bản lĩnh một cựu chiến binh, một kỹ sư và hơn Đặng Ngọc Viết 10 tuổi, cũng không thể kìm nén được. Vì đâu phải là cuộc sống của riêng anh? Anh tính nước liều gây ra tiếng nổ, đẩy vụ án dân sự thành hình sự, để cấp trên biết nỗi oan ức của mình và của nhiều người.

Nhưng UBND thành phố HP lại khẳng định là đã làm đúng luật!?!

                  Vả lại bây giờ làm gì có quan tòa De Rezario và công tố Moreau? (Vụ đồng Nọc Nạn).  Cả nhà  Đoàn Văn Vươn phải đứng trước vành móng ngựa vì tội giết người và chống người thi hành công vụ, bị tủ, tài sản bị phá sạch.

Sáng ngày 13-1-2012, trao đổi với phóng viên, ông Phạm Hữu Thư, Chánh văn phòng UBND TP. Hải Phòng cho biết, chính quyền huyện Tiên Lãng đã quá vội vàng trong quá trình cưỡng chế nên dẫn đến vụ việc đáng tiếc trên. Theo ông Thư, vụ việc này, chính quyền huyện cần rút kinh nghiệm sâu sắc(!!) Trong khi đó, trong vụ việc trên, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên & Môi trường Đặng Hùng Võ khẳng định: “Quyết định thu hồi đất của UBND huyện Tiên Lãng với gia đình ông Vươn vừa trái luật, vừa trái đạo lý, cố tình tước bỏ quyền lợi của người dân”. 

Trong khi đó tên Giám đốc CA thành phố họ Đỗ còn tuyên bố hùng hồn trên mạng là đã “bài binh, bố trận” để “đàn áp thành công nạn nhân” của hắn?! Hắn có biết ai đã đóng thuế để nuôi hắn và “tay chân” của hắn không? Hắn sinh ra là để làm gì? Để bảo vệ dân, hay để đàn áp dân? Nhưng do “sự mẫn cán” ấy hắn đã được phong “Tướng” đấy! Đúng là “Tướng cướp”!

                  Tiên Lãng chỉ cách thành phố Thái Bình có 50 cây số, theo quốc lộ số 10. Vụ án Đoàn Văn Vươn là tấm gương để Đặng  Ngọc Viết soi vào.

                 Người vợ sau sắp cưới của Đặng Ngọc Viết kể: - “Anh ấy nói sẽ liều chết! Tôi động viên khuyên nhủ, anh nổi khùng.  Trước ngày xảy ra việc đáng tiếc, trong đám cưới người bạn cùng làng, anh ấy bảo: “Tao sẽ chết ở chùa Đông Sơn”. Lúc đó ai cũng tưởng Viết say nói nhảm.

Ông Đặng Ngọc Vu bố Đặng Ngọc Viết buồn bã khi nói về người con của mình:

- "Chiều qua, nó có qua đây chào tôi, nó bắt tay tôi và bảo – “Hôm nay con bắt tay ông, con đi trước ông (chết trước - PV), tôi có hỏi nó là mày đi đâu thì nó không nói mà bỏ đi luôn. Nó đi lối trong làng và ra chùa ở bên Đông, rồi cũng không biết như thế nào nhưng đến chiều tối thì tôi thấy mấy anh công an vào báo gia đình ra nhận có đúng người nhà hay không. Xảy ra sự việc như thế, tôi buồn và thương con tôi quá....". 

Thời điểm đó, giá đất thị trường  khu vực này hơn 10.000.000  đồng một mét vuông, nhưng Trung tâm phát triển quỹ đất Thái Bình chỉ áp giá đền bù gần 7.000.000 đồng  một mét đất ở, đất nông nghiệp mấy trăm ngàn. Nhân dân bức xúc khiếu nại, họ đưa các quy định, quyết định của nhà nước ra, không giải quyết, dân bức xúc  nhưng “ở dưới chín tầng địa ngục, đành ngậm bồ hòn làm ngọt!”

                 Theo tính toán của Trung tân phát triển quỹ đất, gia đình Đặng Ngọc Viết  được bồi thường 70 mét vuông theo giá “đất ở”, 111,6 mét vuông theo giá  đất “nông nghiệp”,  tông cộng 300.000.000 đồng. Thật vô lý khi cùng  một thửa đất, chỉ cần một mảnh giấy cho  “chuyển mục đích sử dụng” sang đất ở là có giá gấp nhiều lần đất nông nghiệp. Các Trung tâm phát triển quỹ đất lời khẳm là nhờ như vậy. Thu hồi đất nông nghiệp giá bèo, làm quyết định chuyển mục đích xử dụng sang đất ở, giao cho các đại gia làm dự án, bán lại  ngay cho những người dân vừa bị giải tỏa giá gấp 10 lần. Buôn ma túy cũng không lời bằng Trung tâm phát triển quỹ đất. Vì vậy có người nói thẳng là : “Trung tâm cướp đất!”, hay là "Trung tâm những con quỷ ăn đất"?.

                 Rốt cục 181,6 m2 đất của Đặng Ngọc Viết chỉ được bồi thường  300.000.000 đồng, bình quân 1.724.000 m2, chưa bằng 1/5 giá thị trường. Ngôi nhà ngói 3 gian  được bồi thường 190.000.000 đồng, tổng cộng 490.000.000 đồng. Nhờ bố và anh  nhiễm chất độc da cam, thuộc diện chính sách, được ưu tiên thêm 14.000.000 đồng  nên  gia đình Đặng Ngọc Viết có số  tiền bồi thường 504.000.000 đồng.

       Cầm số tiền ấy Viết đi dạm mua nhà khắp nơi, vào cả miền Nam cũng không thể mua được, vì giá cao quá.  Một căn nhà cấp 4 xập xệ  , diện tích vài chục mét vuông,  trong hẻm,  cũng phải tiền tỷ.  Thất vọng,Viết quay về  làm đơn gửi Trung tâm quỹ phát triển đất, xin trả lại tiền để lấy nền nhà khu tái định cư.

                Một kẻ “nhát như cáy” và ăn ở với cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ và chòm xóm như vậy, tại sao lại bắn người khác rồi tự sát? Và nếu như ông Nguyễn Hải Trường, Chánh văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Bình  bảo rằng, Đặng Ngọc Viết không bức xúc về vấn để đất đai...(!?). Thế thì hỏi thẳng ông Trường rằng, mâu thuẫn gia đình sao lại xông thẳng lên Trung tâm Phát triển Quỹ đất nằm ngay trong UBND thành phố, và réo gọi, tìm đúng ông Dũng và bà Lan Anh?  Và ông có biết cú nhắn tin thách thức trơ tráo của bà Lan Anh hay không? 

               Hãy nghe ông Trường lý giải : “Nếu cho rằng ông Viết quá bức xúc vì giá đền bù không thỏa đáng thì không đúng. Khung giá đất có quy định, không  có chuyện thấp hay cao. Hơn nữa phần lớn người dân đồng tình, không hiểu sao ông Viết lại manh động như vậy?”

                Một chánh văn phòng cấp tỉnh mà chỉ nói lấy được. Thử hỏi khung giá đất ai đặt ra?  Đâu phải do thiên định? Khung giá đất chỉ là  khái niệm do chính quyền đặt, giá áp đặt chỉ nhằm mục đích có lợi cho chính quyền. Cái giá ấy đi ngược với cả chính sách của đảng và nhà nước. Chính sách đề ra  bồi thường theo giá thị trường, nhưng thực tế khung giá bồi thường chỉ bằng 20-30%, thậm chí có nơi  chỉ bằng một phần mười. Chính sách đề ra là tạo thuận lợi cho dân có cuộc sống tốt hơn sau khi bị thu hồi đất, nhưng thực tế đẩy dân vào đường cùng.

                Ông Trường nói phần lớn người dân đồng tình ư? Ông không biết hay cố tình làm ngơ  85-87% các vụ khiếu kiện là đo đất đai, do bất công trong áp giá đền bù giải phóng mặt bằng?  Ông quên vụ nhân dân tỉnh nhà nổi dậy vào năm 1997 rồi hay sao?

                Đất đai nhà cửa ruộng vườn của dân bị giải tỏa, cưỡng đoạt, chuyện dân oan đã thấu tận trời.

                Chỉ cách vụ án Thái Bình nửa tháng, ngày  28-8-2013, ở tổ 16, phường Hòa Xuân quận Cẩm Lệ (Đà Nẵng), anh Thanh đã treo cổ tự tử cũng vì bị thu hồi đât. Anh Thanh nhỏ hơn Viết một tuổi, ba đứa con, đứa lớn vừa đậu đại học, đứa nhỏ mới một tuổi. Trước gia đình anh làm ruộng, nhưng có công đất của anh bị Trung tâm quỹ đất thu hồi thực hiện dự án liên hợp thể thao Hòa Xuân, anh Thanh phải đi phụ hồ kiếm sống. Ai không muốn sống, con giun con dế còn muốn sống nữa là...

            Số tiền gia đình anh Thanh được Trung tâm phát triển quỹ đấi bồi thường 700.000.000 đồng , bằng 1/5 giá thị trường, nhưng chỉ trà trước 230.000.000 đồng. Anh Thanh và nhiều bà con đề nghị cho tái định cư ở khu vực E2, họ đồng ý nhưng bào chờ.

            Chờ hoài  không thấy “ Giấy xanh” tức là cấp đất tái định cư. Nhìn trước nhìn sau, thấy ai chạy “ cò” thì có đất. Gíá chạy giấy xanh 80 triệu, đưa trước 30 triệu. Nóng lòng  có chỗ nương thân khỏi ở nhờ, Thanh  bỏ ra 30 triệu tạm ứng cho “ cò”. Nhưng anh cả tin không làm giấy tờ cẩn thận, bị lừa  mất tiền toi, đất vẫn không có.

             Chiều 27-8, ăn cơm xong anh mếu máo nói với vợ:

             - “Chắc anh không lo được nhà cho mẹ con em rồi! Phiếu đất chưa có, tiền đền bù cũng không được nhận hết, lại để cò lấy mất một ít nữa”...

                 Vợ khuyên chồng đừng buồn, nhưng nừa đêm, chờ vợ con ngủ hết, anh Thanh lẻn ra sau nhà lấy sợi dây dừa treo cổ chết.

                  Ôi bao nhiêu cảnh thương tâm như thế chỉ vì bị dồn ép đến đường cùng.

        Đặng Ngọc Viết là thế. Anh bị dồn vào đường cùng, bế tắc đến mức không muốn sống nữa. Anh mua khẩu súng Colt Trung Quốc, lắp sẵn 6 viên đạn, chọn tấm hình cho các con làm di ảnh. Quả là anh đã chuẩn bị kỹ như người lính cảm tử quân năm xưa!

Cái thời khắc 13 giờ 29 phút hôm đó,  Đặng Ngọc Viết bước vào Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Thái Bình, không say rượu, không sử dụng ma túy như người ta đã toan buộc tội anh, mà bình tĩnh  nổ liên tiếp 5 phát súng, trúng năm người,  cướp đi sinh mạng của anh Vũ Ngọc Dũng và làm bị thương 4 người khác. Cái cách giết người ấy không phải cách của một kẻ cuồng sát máu lạnh, nó như như sự quằn quại của một con thú bị trúng thương!

               Đó là tội ác.

Bất luận lý do gì, cướp đi mạng sống của người khác cũng là tội ác. Theo luật nhân quả và lẽ đời, một cái ác diệt trừ cái ác tệ hại từ trong bản chất để cứu những người khác lại là việc thiện!?

               Nhưng cái gọi là "tội ác" đó lại từ chỗ một người bị dồn đến chân tường mà phải chọn đến cái chết!

Chắc chắn một người đã ngoài 40 tuổi với biết bao vật lộn, băng bật, biến trài, Đặng Ngọc Viết rất muốn sống lương thiện, và xưa nay anh đã là người lương thiện (qua di ảnh đã thấy anh rất  hiền).

Cũng như trong tác phẩm của Nam Cao đã lột tả, Chí Phèo la lên trong nỗi trầm uất không còn lối thoát: “Tao muốn lương thiện! Nhưng ai cho tao lương thiện?”. Thì thế, cuộc đời đã đẩy Đặng Ngọc Viết đến hành động như vụ giết người rồi tự sát mà mọi người đều đã am tường. Ai đã dồn những người lương thiện như Đoàn Văn Vươn, Đặng Ngọc Viết đến đường cùng. Và tiếng súng Đoàn Văn Vươn, Đặng Ngọc Viết liệu có còn tái diễn?