Ông Anh hùng và chiếc vỏ chai

 Khoảng năm 197..(không nhớ rõ) tôi được Tổng Công ty cử xuống theo dõi thi công cầu Đọ Xá đường vào mỏ đá Kiện Khê, Phủ Lý.

Cầu có ba nhịp dàn thép, vì thế phải xây dựng hai trụ giữa sông. Phương pháp xây dựng lúc bấy giờ là phải tạo một vòng vây quanh vị trí trụ, rồi đổ bê-tông bịt đáy.

Vòng vây quanh trụ, người ta thường dùng cọc ván thép, cọc ván gỗ đóng sâu xuống lòng sông, liên kết với nhau tạo thành một vòng vây vững chắc, đủ sức chống với lực ép của nước. Rồi hút hết nước bên trong ra để thi công.  

Lúc bấy giờ Công ty cầu 4, thuộc Cục Công Trình II, đơn vị thi công Đọ Xá có nhiều phao SH2 (phao này do ta chế tạo rập khuôn y hệt phao LPP của Liên-Xô), nên dùng luôn phao SH2 bơm đầy nước dìm xuống làm vòng vây quanh trụ, thay cho cọc ván thép hoặc cọc ván gỗ phải đi thuê tốn tiền, lại phải mất công đóng cọc

Sau khi đổ bê-tông trụ cầu xong người ta phải rỡ bỏ các phao SH2, thu hồi vật tư và để thanh thải lòng sông.

Phương án rỡ bỏ các phao SH2 ở giữa sông được đem ra bàn tại cuộc họp kỹ thuật của đội cầu. Sự việc là như thế này, sau khi cho thợ lặn rỡ bỏ liên kết giữa các phao với nhau, Công ty phải thuê cần cẩu sông loại nào để nhấc được các phao lên mặt nước?

Ông Chủ nhiệm (tức Giám đốc) Công ty cầu 4 Lê Hải Thoại (mà sau đó ít lâu ông được phong là Anh hùng lao động) mở màn phát biểu:

- Phao LPP hay SH2 có sức nổi là 36 tấn, nên để nhấc được nó lên ta phải thuê cần cẩu sông có sức cẩu tối thiểu là gấp đôi. Vì vậy phải thuê cẩu tám mươi tấn!

Tôi giơ tay xin phát biểu:

- Tôi có ý kiến.

- Xin mời ông. Ông Thoại chủ tọa buổi họp cho phép:

- Tôi biết chiếc phao SH2 có sức nổi là 36 tấn, nói cách khác khi nó chứa đầy nước, thì có trọng lượng khoảng hơn 36 tấn. Nhưng khi xả hết nước chứa trong phao ra, trọng lượng vỏ phao chỉ còn nặng năm tấn mốt.

Khi cẩu phao lên ta mở các cửa phao ra, cẩu phao lên đến đâu nước sẽ thoát ra đến đấy. Vậy ta chỉ phải kéo lên có năm tấn mốt, chứ không phải 36 tấn là trọng lượng cả phao chứa đầy nước. Do đó theo tôi chỉ cần thuê cần cẩu sông có sức nâng 10 tấn là đủ.

- Tôi thấy ý kiến của ông kỹ sư trên Tổng không chắc chắn! Nếu chỉ thuê chiếc cẩu có sức nâng 10 tấn, khi kéo phao lên không được, nó quật cẩu xuống sông, xảy ra tai nạn lao động chết người, gãy cẩu, thì ai sẽ chịu trách nhiệm đây. Tôi hay ông?

Để chắc ăn tôi quyết định cứ thuê cẩu 80 tấn, tốn kém một chút nhưng cho nó chắc ăn.

Khi Chủ nhiệm đã quyết định và chỉ thị đã được ghi vào biên bản cuộc họp thì không còn gì để bàn cãi và cũng không ai được bàn cãi nữa.

Cơm rượu đã sẵn rồi, mọi người vui vẻ “đánh chén”. Cuộc họp với cấp trên lần nào chẳng thế! Gần tàn bữa, tôi nói với cậu đội trưởng đội cầu:

- Lưu này, cậu kiếm cho mình một cái cân nhỏ.

- Để làm gì ạ?

- Để làm trò vui thôi!

Lưu tìm được cái cân móc mà nhà bếp đi chợ hay mang theo để khảo cân những người bán lẻ. Cân chai rượu lên được một cân tám lạng rưỡi. Cân cái vỏ chai khi hết rượu được 4,2 lạng. Mang cái vỏ chai ra hiên, múc đầy nước ở cái thùng phuy đựng nước chống cháy, cân lên được 2 cân. Đổ hết nước ra cân cái vỏ chai dìm trong nước, chỉ còn 3,1 lạng.

Mọi người đều xúm lại xem, song không ai có ý kiến gì.

Ông Chủ nhiệm hỏi tôi:

- Ông cân chai rượu rồi lại cân cái vỏ chai không là để làm gì thế?

- À, tôi uống tí rượu vào, hơi “tây tây”, nên làm trò để mọi người xem cho vui chứ chẳng có mục đích gì!

- Ông cân chai rượu đầy, lại cân chai nước đầy tại sao chúng lại nặng nhẹ khác nhau?

- Bởi rượu có tỷ trọng nhỏ hơn nước, nên một chai rượu bao giờ cũng nhẹ hơn một chai nước.

- Thế vì sao cái chai không dìm trong nước lại nhẹ hơn khi cân trong không khí?

- Vì cái chai ngâm trong nước nó chịu lực đẩy nổi Ac-chi-mét nên nó nhẹ hơn cái chai trên không.

- À thế à, cũng rắc rối ra phết nhỉ!

Lúc sắp sửa lên ô-tô về “dinh”, ông Chủ nhiệm Anh hùng còn gọi cậu đội trưởng để dặn dò thêm vài câu cho chắc:

- Cậu phải nhớ lời tôi quyết là phải thuê cẩu 80 tấn hiểu chưa! Ai nói gì cũng không được nghe theo!

- Báo cáo anh rõ!

Lúc lâu sau, Lưu nói với tôi:

- Em hiểu ý bác làm “trò vui” sau bữa ăn cơm rồi. Em sẽ chỉ thuê cẩu mười tấn thôi!

- Nhưng nếu sau đó ông ấy biết thì cậu sẽ ăn nói thế nào với Chủ nhiệm?

- Ở đây, ai dám nói với ông ấy, mà ông ấy biết!

- Nhưng nhỡ như có sự cố đổ cẩu như ông ấy nói thì cậu tính sao?

- Làm gì có chuyện đó? Em cũng được học đại học, dù chỉ là đại học hàm thụ. Em hiểu và tin ở điều bác nói. Bác làm “trò vui” cân cái chai không, nhưng đó chính là bài “thực nghiệm” rất bổ ích như hồi em còn đang đi học ở trường, được các thày hướng dẫn. Có điều bác không tiện “nói toẹt ra” sợ mất thể diện của Chủ nhiệm, đúng không?

Tôi chỉ mỉm cười, không nói gì.

***

Hơn chục năm sau, khi chúng tôi đã già và về hưu cả, lúc gặp lại nhau, sau những câu chào hỏi xã giao. Tôi hỏi ông Cựu Chủ nhiệm Anh hùng là còn nhớ cái vụ cẩu phao LPP ở cầu Đọ Xá không?

Ông hỏi lại tôi:

- Cẩu phao LPP để làm gì ấy nhỉ?

- Ông quên cái vụ dùng phao LPP thay cọc ván thép để thi công trụ cầu Đọ Xá rồi à?

- À, à, tôi nhớ ra rồi. Sau khi thi công xong trụ thì đến đoạn rỡ các phao ra, phải cẩu lên để thu hồi vật tư và thanh thải lòng sông chứ gì?

- Đúng đấy. Ông có biết là cậu Lưu đã chỉ thuê cẩu sông 10 tấn chứ không thuê cẩu sông 80 tấn như lệnh của ông không?

- Tôi biết là sau khi tôi về rồi thì thằng Lưu chỉ thuê cẩu 10 tấn. Lúc tôi ra lệnh, nó không dám cãi, nhưng vẫn làm theo ý của ông. Cũng may là không xảy ra sự cố gì! Nhưng khi làm kết toán nó vẫn tính tiền thuê cẩu 80 tấn, gấp mười lần tiền thuê cẩu 10 tấn.

- Thế ra ông biết cả rồi à?

- Tôi biết mà cứ phải ắng đi chịu cho cấp dưới nó bắt nạt, thế mới ức chứ!

- Nhưng tôi hỏi ông, nếu như cậu Lưu chỉ thanh toán tiền thuê cẩu 10 tấn thì ông sẽ xử lý thế nào? Khen thưởng hay kỷ luật cậu ta?

- Khen thưởng nó thì nhận là mình sai à? Còn kỷ luật nó, thì kể lỗi nó làm sao, chả lẽ lại là:

- “Đồng chí không làm theo mệnh lệnh của tôi! Nhưng đồng chí đã làm đúng!” Thế thì có khác gì tự nhận mình ngu, mình sai, mình không bằng một thằng đội trưởng trẻ chỉ đáng tuổi con mình! Làm thế có khác nào lấy phân bôi lên mặt, rồi tri hô ầm ĩ lên cho cả thiên hạ biết là “cái mặt tôi thối quá, không ngửi được”!

- Sai thì nhận là sai, có thế mới tiến bộ được chứ, Đảng không dạy ông thế sao?

- Ông chỉ thuộc những điều người ta bảo ông phải học thuộc lòng, chứ ông không biết rằng đó là “giáo điều” à?

Thuộc bài chỉ là một “kỹ năng sống” nhỏ thôi, nhưng ở đời phải lựa theo chiều gió mà che chắn, đó mới là cái lẽ lớn hơn. Vả lại làm lãnh đạo đôi khi phải “biết câm”, “biết điếc”. Thằng Lưu là một đội trưởng giỏi. Tôi biết dùng những “tay chân” như nó, tôi mới “làm nên sự nghiệp”!

- Thành một Anh hùng chứ gì?

- Chính xác, ông không thấy đó là một “kỹ năng sống” tuyệt vời hay sao?

- Đấy không thể gọi là “kỹ năng sống”, mà là “thủ đoạn sống”!

- Gọi là gì không quan trọng, nhưng trong đời tôi thành công nhiều hơn ông, đúng không?

Tôi hỏi lại ông Anh hùng:

- “Đỉnh cao không chỉ có đại bằng lên được, mà loài bò sát cũng lên đó được”. Ông có biết câu đó là của ai nói không?

- Của ai?

- Câu nói đó là của Na-pô- lê-ông Bô-na-pác(1): Đại tướng của các Đại tướng!

- Nhưng nghe nói ông này cuối đời bị đày ra đảo gì gì ấy, rồi chết ở đó?

- Đảo Saint Helena(2).

- Ừ đấy, ông thấy không, tôi hơn hẳn lão ta ở chỗ chẳng “thằng bỏ mẹ” nào dám động đến lông chân tôi. Đại tướng của các Đại tướng à? Tôi cần cóc khô gì, cái “hữu danh vô thực” ấy!(3)

- Chí lý thay! Cái ông cần là “hữu thực, vô danh”(4) kia, có đúng không nhỉ?

                                                                                                                             Hà Nội,2015.

(1)   Na-pô-lê-ông Bô-na-pác: Napoléon Bonapart (15 tháng 8 năm1769 – 5 tháng 5 năm 1821) là một nhà quân sự và nhà chính trị kiệt xuất người Pháp trong và sau cuộc cách mạng Pháp cũng như các cuộc chiến tranh liên quan ở châu Âu.

(2)   Đảo Saint Helena: Hòn đảo giữa Thái Bình Dương.

(3)   Hữu danh vô thực: chỉ có tiếng, chứ không có thực chất.

(4)   Hữu thực vô danh: đảo lại câu nói trên, có nghĩa là chỉ cần ăn (thực), không cần danh dự