Người nhút nhát

Nhân ngày rỗi tôi lững thững đến chơi với ông bạn cùng cơ quan, hơn tôi hai, ba tuổi. Năm nay ông vừa bước sang tuổi tám mươi, tuy vậy ông còn minh mẫn lắm. Ông đã đến với tôi mấy lần rồi. Nên dù lười và rất ngại đi, tôi cũng cố đến thăm ông. Tôi đến ông còn vì một nỗi, ông rất mê văn học, mà rõ khổ ông lại thích truyện tôi viết.

Lúc còn đi làm, ông là người trầm tính, ít nói và thường lẩn tránh những cuộc tranh luận với đồng nghiệp kể cả khi bàn về công việc. Có những việc ông biết và nói đúng, nhưng khi có người “găng cổ lên cãi lấy được” thì ông im lặng, không nói nữa, và thế là bên “cãi cối” tự yên thấy hẫng hụt, đành im nốt.

***

Nhâm nhi bên chén chè đặc sánh, chúng tôi im lặng một lát rồi ông hỏi han những chuyện hằng ngày như bà lão nhà tôi có khỏe không, con cái có đứa nào đi xa không, cháu nhỏ học hành thế nào?

Một lúc sau ông chuyển sang nói chuyện về văn học.

Ông kể:

- Trong các truyện bác viết, tôi thấy nếu bác là người trong cuộc, hoặc bác được chứng kiến, thì bác viết rất thật, rất sống động. Tôi thích nó.

- Cảm ơn bác đã xem và có nhận xét. Tuy nhiên trong các truyện tôi viết, chỉ có một phần là sự thật, tôi dựa vào phần đó để viết, để hư cấu, hay nói một cách “dân dã” là “bốc phét” cho nó rôm rả và để lôi cuốn người đọc. Chứ trong cuộc đời này làm gì có người nào tốt đến thế, hoặc có người xấu đến thế! Vả lại không có gì ở trạng thái cực đoan mà tồn tại mãi được. Thái quá tất bất cập. Nó thường tự phá vỡ, tự tan rã, để trở lại trạng thái cân bằng. Đó là quy luật vĩnh cửu trong cuộc sống. Đó cũng chính là trạng thái cân bằng bền của vạn vật.

- Những cái mà bác cho là đặc biệt đó, có thể ta chưa gặp hoặc chưa biết được?! Cũng có thể đấy chính là điều ao ước, là niềm tin của ta vào cuộc đời, có phải không bác?

- Tôi thì cho là ở đâu cũng có những góc khuất mà ta chưa biết hoặc chưa có điều kiện nhìn thấy, nhiều khi còn không thể nhìn thấy. Những góc khuất ấy có nhiều cái cực kỳ kinh tởm, cực kỳ gớm ghiếc, song cũng có những cái rất hay, rất đẹp.

Người ta thường phải có một cái đích để mà hướng tới chứ, chả lẽ ta chỉ ao ước mấy bữa ăn hằng ngày, một manh chiếu để ngả lưng và một xó xỉnh để chợp mắt?

- Bác có dám nói ra cái đích mà bác định hướng tới không?

- Cái đích mà tôi hướng tới, không có gì trái với đạo lý, trái với quy luật sinh tồn của cộng đồng. Vì vậy tôi sợ gì mà không dám nói?

- Không đơn giản như bác nghĩ đâu! Nói thí dụ, bác thấy ông tổ trưởng dân phố lèm nhèm hay vòi vĩnh, làm khó cho mọi người trong tổ. Thế là xấu, phải không ạ? Bác có dám vạch những điều xấu ấy ra để góp ý trong một buổi họp đông người không?

- Sao tôi lại không dám nói!

- Bác cứ nói đi, xem nó thế nào? Ông tổ trưởng ấy sẽ tìm kẽ hở của bác để “chơi lại bác”. Mà trong cuộc đời ai không có kẽ hở? Ông ta lại có nhiều người ủng hộ và tất nhiên ông ta có thế lực hơn bác, vì ông ta là tổ trưởng.

- Thật như vậy à?!

- Bác quả thật rất ngây thơ, vì thế trong cả cuộc đời, bác đã gặp bao nhiêu trở ngại, bao nhiêu khó khăn, mặc dù bác sống rất tốt, làm việc rất chăm chỉ, hiệu quả.

- Tôi chưa hẳn tin như thế!

- Bác chỉ sướng hơn chúng tôi là dám nói cái điều bác nghĩ. Dám làm những việc bác thích.

- Thế bác thì sao?

- Chúng tôi không như bác, chúng tôi nói những cái người ta bảo chúng tôi nói. Chúng tôi làm những việc được người khác sắp xếp dù chúng tôi không muốn làm.

- Thế ra bác chỉ hành động như một cỗ máy?

- Tất nhiên.

- Vì sao?

- Vì ai chẳng phải sống, ai chẳng muốn sống!

- Bác nói vậy là nghĩ rằng tôi không muốn sống?

- Bác sống khác chúng tôi!

- Khác ở chỗ nào?

- Bác bất cần tất cả, còn chúng tôi cái gì cũng cần, “có méo mó hơn không”! Đến bây giờ bác đã hiểu vì sao bác không có những cái chúng tôi có?!

- Cụ thể là cái gì?

- Quyền hành và vật chất!

- Thế thì vì sao bác lại cho rằng tôi sướng hơn bác?

- Bác dám làm cái bác thích, dám nói cái bác nghĩ và đặc biệt là bác dám sống trong thiếu thốn mà không có chút áy náy, băn khoăn gì! Thực ra bác sướng là sướng mỗi cái mồm!

- Vậy ai nhút nhát hơn ai, ai khổ hơn ai?

- Chúng tôi là những người nhút nhát, không chịu được khổ!

- Nếu đánh đổi cho nhau bác có đổi không?

- Ai dại gì mà đổi!

- Bác bảo tôi sướng mà không muốn đổi để lấy “cái sự sung sướng” ấy à?

- Bác chỉ sướng cái mồm! Sướng về tinh thần, còn vật chất thì không!

- Cái nào đáng quý hơn cái nào?

- Tinh thần thì chỉ có tác dụng làm người ta vui vẻ, sảng khoái hơn. Còn vật chất mới làm cho người ta khỏe hơn, mạnh hơn.

Tôi cần no cái bụng trước, còn “vui vẻ hay buồn rầu” một chút cũng vẫn có thể chịu đựng được, nó chẳng ảnh hưởng gì nhiều tới “hòa bình thế giới”!

- Tại sao vậy?

- Chúng tôi là người nhút nhát! Nhưng chúng tôi là người “được ăn ngon” hơn, còn bác thì chỉ “được ngủ ngon” hơn thôi!  

  

                                                                                                                          Hà Nội, 2015.