Chụp ảnh

Lúc tranh bán đã kha khá chạy. Bạn bè, người quen muốn xin một cái làm kỷ niệm hay mua vài, ba bức làm quà cho khách, khi họ có dịp ra nước ngoài công tác, họ yêu cầu tôi là nên làm triển lãm hay có Ca-ta-lôc(1) để giới thiệu cho tiện. Làm triển lãm thì phải có khá tiền, lại phải chạy đây, chạy đó cũng phiền ra phết. Suy nghĩ rồi tôi đi mua một cái máy ảnh loại trung bình để chụp tranh.

Chưa được cầm cái máy ảnh bao giờ. Tôi dò la hỏi những người quen đã chơi máy lâu năm có kinh nghiệm rồi mới mua.

 Lúc bấy giờ mới khoảng năm 1970 ở ta chỉ có máy cơ, chứ chưa có máy kỹ thuật số như bây giờ. Mà chụp tranh cũng phải có những phụ kiện kèm theo chứ không đơn giản như chụp người hay chụp phong cảnh. Phài có giá căng tranh, có chân máy, có dây mềm bấm máy(2) để tránh rung, lại phải có cả đèn rọi,…

Nhưng tính tôi nó “phổi bò” nên nếu để sắm đủ ngần ấy thứ thì không chịu được. Đã định là làm ngay. Tôi giải tranh ra chỗ sáng rồi cầm máy hướng song song với tranh mà chụp. Lúc đầu chụp mười pô(3) chỉ hỏng một, hai cái. Thế là “thỏa mãn bần cố nông” rồi còn đòi hỏi gì nữa. Sau quen đi tôi chụp là được. Ham quá thành sau tôi mua đến bốn máy ảnh các cỡ, cả ống tê-lê(4) dài ngoẵng, có thể thu hình ảnh từ xa hàng trăm mét lại.

Có bộ ảnh chụp toàn bộ tập tranh của mình, tôi cũng chẳng in ra ca-ta-lô làm gì nữa, phiền hà, tốn tiền. Mang tập ảnh đi theo cũng chẳng nặng nề gì.

Rồi tôi nảy ra ý đồ. Thuê mẫu khỏa thân, chụp ở nhiều tư thế. Sau chọn lọc lại, tìm một vài tư thế đẹp nhất, làm mẫu để vẽ. Như vậy vừa đỡ tốn thời gian, vừa đỡ tốn tiền. Bởi mẫu khỏa thân thuê rất đắt, cứ một giờ làm mẫu thì giá trong hội Mỹ thuật đã gần một tháng lương của một kỹ sư cao cấp. Mà vẽ thì phải qua tất cả mọi bước như chọn bố cục, chọn màu chủ đạo, rồi phác thảo, cũng kỹ lắm, chứ không thể “sơ sài” mà bỏ qua bước nào được.   

Một số họa sỹ không thích cái kiểu làm việc này. Họ cho rằng đấy không phải là sáng tác mà là vẽ theo ảnh và nó không tạo thành cảm xúc như vẽ người thật.

Quả thật thì vẽ kiểu này không nhiều cảm xúc và không thật như được vẽ trước người mẫu. Nhưng khi chụp ảnh thì lúc đó cũng đã “hóa thân” thành một nghệ sỹ rồi, cũng đầy cảm xúc để sáng tác rồi còn gì. Tâm hồn cũng lúc lắc ra trò rồi còn đòi thêm cảm xúc gì nữa? Có mà đứt mẹ nó giây thần kinh duy nhất, thì xong!

Thế là tôi lại học thêm được cái nghề “phó nháy”(5) nữa.

Đầu tiên chỉ có mục đích chụp tranh, sau tôi nảy ra chụp cảnh, chụp người và còn nhớ hồi đi Dự án Tư vấn Giám sát Cầu đường mãi Lạng Sơn tôi mang máy đi chụp cảnh và thỉnh thoảng “nổ” vài “pô” về công trình về “cúng” cho “sếp”. Thấy thế ông kỹ sư hiện trường người Nhật “sướng lên” bắt cô Sơn chánh văn phòng hàng tháng cấp cho tôi mấy cuộn phim và phải trả cả tiền rửa ảnh nữa. Ít lâu sau ông ta về Nhật thăm gia đình mua cái máy kỹ thuật số nho nhỏ mà lúc ấy đã có giá mấy nghìn đô-la Mỹ giao cho tôi mỗi khi tôi ra hiện trường. Từ chối kiểu gì cũng không được, tôi phải lấy lý do, nhỡ như làm hỏng máy thì tôi không có tiền đền!  

Ông ta cười nói:

- Tôi không bắt ông đền đâu, lương tôi gần ba mươi nghìn đô-la Mỹ một tháng thì cái máy ảnh này đáng kể gì! Vả lại tôi cũng đã được Jibic(5) thanh toán cho hai phần ba tiền mua máy rồi, đừng lo!  

Cứ thế, nhiều năm cầm máy tôi đã chụp được những tấm ảnh trông cũng khá “lọt mắt”. Tôi được anh em trong “ê-kíp”(7) yêu, ngoài cách ăn ở gần gũi với mọi người còn vì khi đi hiện trường tôi thường đem theo cả ống “tê-lê” để chụp xa và đặc biệt cho anh em trẻ đang “tuổi ăn, tuổi lớn” nhìn trộm các cô gái thiểu số tắm ở bến sông xa. Họ đã yêu mến gọi tôi là “nhà nhân đạo học”! Hồi trẻ thì tôi cũng háo hức “nhòm” lắm, nhưng giờ già rồi, độ ham muốn chẳng còn là mấy nữa!

Tuy nhiên chụp máy cơ thì phải nắm vững được mấy yếu tố như cự ly, ánh sáng và tốc độ. Lúc đầu chụp cũng khó khăn ra phết. Phải ước lượng tương đối chính xác khoảng cách từ đối tượng định chụp đến máy, (và để chắc ăn thì phải có người đo hộ). Độ mở ống kính (tức là ánh sáng) cũng phải có kinh nghiệm (nếu có máy đo sáng thì chắc ăn hơn)(8). Trời nắng, ánh sáng nhiều, phải khép ống kính nhỏ lại, ngược lại trời tối hoặc chụp trong râm thì mở ống kính to ra (người ta thường ví độ mở của ống kính như con mắt người). Cuối cùng là tốc độ chụp. Tốc độ gắn liền rất mật thiết với độ mở của ống kính, ví như đi xe máy tay côn, tay ga phải phối hợp nhịp nhàng. Vì thế người chụp máy cơ thuần thục thường được ví là nghệ sỹ!

Để chụp được một tấm ảnh, thường không khó, nhưng để chụp được một tấm ảnh đẹp thì cũng rất khó. Người chụp ảnh chuyên nghiệp đầu tiên phải nhuần nhuyễn các bước kỹ thuật nói trên. Nhưng khi giơ ống kính lên để bấm máy còn phải biết “chớp lấy” thời cơ. Vì thế muốn có ảnh đẹp và tự nhiên phải nói là “chộp” ảnh mới đúng.

Bây giờ với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật máy ảnh kỹ thuật số đã giải quyết hầu hết các kỹ năng phức tạp trên, tạo ra nhiều thuận lợi. Có thể không cần đến các bước chụp như khi dùng máy ảnh cơ. Mua một cái máy dạng trung trung, ngắm cho đối tượng chụp lọt vào khuôn hình, giữ cho vững tay là có thể bấm máy. Nó lại có cái tiện nữa là không cần tốn tiền mua phim, không phải chọn loại phim phù hợp cho đối tượng chụp từ 100 ASA đến 500 ASA(9) như dùng cho máy cơ. Cái lợi lớn nhất là không tốn chỗ lưu trữ phim. Tất cả có thể “lưu” vào một thẻ nhớ, hoặc trong bộ nhớ của máy tính. Chỉ cần một thẻ nhớ có dung lượng nhỏ là 2GB(10) đã chứa được 400-500 ảnh rồi. Đặc biệt hơn cả là mọi người đều có thể chụp ảnh, từ con trẻ đến bà già, không cần “điêu luyện” như một “nghệ sỹ” như khi chụp ảnh bằng máy cơ.

Nhưng vẫn phải nhắc lại là để chụp được ảnh đẹp thì phải biết chọn đối tượng để chụp và phải biết “chộp” lấy hình.   

Hà Nội, 2015

(1)     Ca-ta-lôc: Danh sách giới thiệu hàng hóa. (tiếng Anh: Catalogue)

(2)     Dây mềm bấm máy: Tiếng Pháp: Déclencheur souple - Anh: Cable release

(3)     Pô: pose (tiếng Pháp): Kiểu ảnh

(4)     Tê-lê: ống kính chụp xa

(5)     Phó nháy: người chụp ảnh

(6)   Jibic: Tập đoàn Nhật Bản đầu tư trong lĩnh vực Xây dựng ở Việt Nam xây dựng các công   . trình  Giao thông mà ông Tanaka là thành viên làm kỹ sư hiện trường quản lý công trình

(7)   Ê-kíp: Đội ngũ cùng làm chung một việc với nhau. Tiếng Pháp: Esquipe.

(8)     Máy đo sáng: Tiếng Pháp: Commande du posemètre (cellule couplée) – Tiếng Anh:  Exposure meter (needle-matching)

(9)   ASA (hoặc ISO): độ nhạy sáng của phim chụp - Tiếng Anh

(10) GB: Gi-ga-bai= 1.024 mê-ga-bai (Tin học)