Đĩa thịt quay

Còn nhớ, lúc tôi đang theo học Bách Khoa Hà Nội khoảng 1961-1962 thì phải, tôi ở nôi trú vì gia đình, bố mẹ và các chị đều ở Hải Phòng cả, nên mỗi dịp được nghỉ về nhà là ngay trên đường đi tôi đã nghĩ ngay đến bữa cơm thật ngon do mẹ nấu, trên đó thế nào cũng phải có đĩa thịt quay béo ngậy.

Lúc đó tôi đang vào tuổi sung sức nhất và cũng là lúc “bị đói khát” nhất.

Bọn sinh viên chúng tôi hay truyền miệng câu: “ăn như sư, ở như phạm” để nói về trường Đại học Sư Phạm Hà Nội, hoặc “ăn sư phạm, ở bách khoa” để nói về cung cách ăn ở trong hai trường Đại Học Sư Phạm và Bách Khoa Hà Nội…

Nói thế chứ phạm nhân trong tù ăn ở “vất vả” hơn bọn tôi là cái chắc, họ làm sao dám so sánh với những cử nhân tương lai của Dân tộc anh hùng ta chứ!?  

Còn nhớ rất rõ những bữa cơm tập thể hằng ngày tiêu chuẩn mười tám đồng một tháng mà nhà bếp bắt nộp. Một mâm sáu người có một bát to bí đỏ nấu muối, chắc cũng có chút mỳ chính hay bột ngọt mà mỗi người múc được một muôi là hết, anh nào tham thì chan đầy, anh sau sẽ phải chan vơi. Một đĩa thịt hay đậu phụ dim mặn, mỗi anh chỉ có một miếng (gắp thêm là không được), một soong canh toàn quốc (canh toàn nước).

Có một chuyện không bao giờ phai mờ là trong mâm tôi có một bạn to khỏe cùng ở Hải Phòng với tôi lên học, anh ta đã thửa một cái bát sắt tráng men của quân đội, gọi là bát “B52”, to gần gấp rưỡi cái bát tráng men khác. Thường thì mỗi người chỉ được xới hai lần xới là hết cơm, ở với nhau bốn, năm năm làm gì chả nhớ. Bát đầu anh ta xới lưng lưng, chan canh húp đến soạt một phát là hết, đến bát thứ hai là bát cuối thì anh ta xới thật đầy, chan bí đỏ một muôi cũng thật đầy, đến nỗi nó chảy tràn ra mép bát. Anh ta dùng lưỡi liếm quanh bát cho sạch rồi và lấy, và để. Tuy ăn nhanh như thế, nhưng vẫn không bao giờ quên mất phần thịt của mình.

Bữa nào anh ta cũng ăn kiểu ấy nên phải nhiều gấp rưỡi bọn tôi. Lớp tôi học có gần nửa là học sinh Miền Nam tập kết. Họ được gọi là những kiêu binh, họ ham chơi và thích gây gổ đánh nhau hơn ham học. Đã mấy lần họ bẻ đũa ông bạn người Hải Phòng của tôi. Đến lúc tìm được đũa thì mâm cơm đã sạch như chùi. Nhưng chứng nào, tật nấy anh ta chẳng bỏ được cái nết tham ăn cố hữu ấy. Đến giờ đã già rồi, có thời gian nghĩ lại, thì mới hiểu rằng, nhỏ con như mình còn đói rã họng ra, thì to xác như anh ta tất phải đói hơn mình là cái chắc! Cũng chỉ là đấu tranh sinh tồn!

Các chị nhà bếp còn tận dụng “các thức ăn dư thừa” trong bếp để nuôi lợn cải thiện mức sống chút ít, nên cháy không đến lượt bọn tôi (vì theo lời phổ biến của các nhà Khoa học nào đó thì không nên ăn cháy, sẽ có hại cho dạ dày, mà sinh viên lại là của quý của Đất Nước, nên càng không được ăn cháy). Nhưng khi bụng còn đang rất muốn được ăn thêm, nhìn những miếng cháy chảo gang mỏng tang, ròn ngậy mà nhà bếp đã bỏ vào chảo nước gạo, dành phần cho lợn. Miếng cháy nào nhô lên trên mặt nước chưa bị ướt, là lập tức được chúng tôi khéo léo bẻ lại để chén thật ngon lành.

 Nhớ nhất là lần bị chị nhà bếp chửi tục vì bị mất bát con thịt để cho vào xuất cháo dành cho sinh viên ốm, mà đến giờ tôi vẫn không sao quên được.

Chả là thế này, hôm nào có sinh viên ốm, báo cháo. Xuất cháo chỉ được một muôi cháo trắng và được hai miếng thịt dim. Tất nhiên bát thịt dim này phải để riêng, khi lĩnh cháo mới được gắp vào bát cháo. Nói chung chỗ thịt dim này không mấy khi suy suyển. Nhưng một lần có một cậu xin thêm ít muối, chị nhà bếp quay vào chạn lấy muối thì vì thấy bát thịt để gần ngay đấy ngon quá, không kìm chế được. Thế là gắp một miếng đút tỏm vào mồm, cậu bên cạnh thấy thằng này ăn vụng được một miếng, cũng không nhịn được nhón một miếng nữa. Quay đi, quay lại bát thịt nhỏ hết sạch. Chị nhà bếp quay lại thấy thế la toáng lên và sỉ vả thậm tệ tất cả bọn tôi.

-   Bọn bay là sinh viên có học mà khốn nạn thế à, có phải thịt của chúng mày đâu mà chúng mày ăn? Bây giờ tao lấy đâu ra thịt để chia cho mấy đứa ốm???

Ăn cái thịt l… bà đây này!

Tuy không dám nhón vụng một miếng thịt nào, mà tôi cũng thấy uất nghẹn đến ứa nước mắt và vẫn nhớ như in nỗi tủi hổ ấy cho đến bây giờ. 

***

Dăm tháng mới về nhà một lần, lúc gặp mẹ, tôi thường vòi vĩnh:

- Mẹ ơi, mẹ mua cho con thịt quay nhé, mà phải mua thật nhiều vào ấy!

Mẹ nhìn tôi âu yếm, hỏi lại:

- Ừ, ăn hết bao nhiêu mà phải dặn?

- Mẹ ơi con thèm lắm, mẹ cứ mua hai cân ăn cho bõ thèm, mẹ nhá!

Khi chợ về, mẹ bầy lên mâm tôi chỉ thấy có một đĩa cỡ hai lạng thịt quay, tuy không nói nhưng tôi tỏ vẻ không hào hứng lắm.

Nhìn ánh mắt, mẹ hiểu ngay, chửi yêu:

- Tiên nhân nhà anh, chỉ được cái mắt to hơn người! Cứ ăn hết rồi tôi lại mua, chứ mua đẫy vào, để ôi ra ai ăn?

Quả thật lúc ấy dù rất thèm thuồng, dù rất háu ăn, nhưng tôi không sao ăn hết hai lạng thịt quay béo ngậy ngon nhất chợ!

Nhớ ánh mắt mẹ xót xa ngồi nhìn lúc tôi ăn ngốn ngấu những miếng thịt quay mẹ mua về, mà giờ đây dù đã trên tám chục tuổi đầu, dù mẹ đã đi xa hơn hai mươi năm, tôi vẫn thấy như mẹ đang ngồi nhìn tôi âu yếm! 
Ánh mắt ấy cả cuộc đời này tôi không còn tìm thấy bất kỳ ở đâu nữa!

Hà Nội, 2019.