Thằng Đạo

Tôi có thằng em họ xa, kém tôi hơn hai chục tuổi, ít học, nhưng cái gì cũng biết, hoặc tỏ ra là biết.  Lém lỉnh, nhanh trí và đặc biệt đón ý người khác rất nhạy! Phải cái hay trí trá, mười chuyện nó nói dù được thề thốt hẳn hoi thì cũng chỉ nên tin nửa chuyện!

Nó thuộc týp(1) người: “nói dối không chớp mắt, ăn cắp chẳng run tay”! Tôi đùa gọi nó là thằng Đạo.

Nó hỏi lại:

-   Bố mẹ đặt tên em là Riu, sao anh lại gọi em là Đạo?

-   Tên Riu, không hay. Gọi là Đạo hay hơn.

-   Thế Riu là gì?

-   Là cái riu để bắt tép, bắt tôm,..

-   Thế Đạo là gì?

-   Đạo là đạo lý, là tôn giáo, còn có nghĩa là…ăn trộm, là chôm chỉa(2)!

-   Em khoái cái tên Đạo hơn, vì em không mấy khi nói thật, lại thích chôm chỉa!

-   Ờ! Ở đời biết mình là người thế nào cũng đáng nể lắm đấy!

-   Thật thế ạ?

-   Đúng vậy! Nhiều kẻ chỉ muốn sống trong hư ảo, không thích cái gì rõ ràng cả.

-   Thế ra em vẫn còn hơn một số người khác à?

-   Đúng thế!

-   Ở chỗ nào cơ, anh nói rõ hơn đi!

-   Ở chỗ cậu đểu, thích trí trá, mà biết là mình đểu, mình hay nói dối. Còn đa số những người khác sống, đối xử thì thật đểu, thật tồi, nhưng luôn nghĩ rằng mình ăn ở đàng hoàng, tốt đẹp. Có khi chính họ cũng không biết đó là dối trá nữa và rồi mình tự huyễn hoặc mình, tự mình lừa dối mình. Họ là những người mắc chứng mộng du.

-   Theo anh thì nên sống thế nào? Đểu hay không đểu?

-   Cậu cứ sống đúng với con người của cậu. Cậu sẽ cảm thấy thoải mái hơn. Có một ông triết gia nào đó đã nói:

-   “Dám làm các việc mình thích, đấy là tự do. Được yêu những việc mình làm, đấy là hạnh phúc”!

***

Một hôm Đạo đến nhà tôi uống rượu, rồi nằm kềnh ra ghế ngủ. Cúc áo tuột ra tôi thấy cổ nó đeo một cái thẻ như thẻ của phóng viên. Lúc dậy, tôi hỏi thì nó tụt hẳn ra đưa tôi xem và khoe:

- Em làm cái thẻ này đeo vào cho nó “oách xà-lách” anh ạ. Dọa khối thằng són đái ra quần đấy.

Tôi cầm xem kỹ cái thẻ thì thấy đó là cái thẻ ghi Ban Thời Sự THVN BC191, đứng tên Trần Chích, còn cả ảnh chụp chân dung nó rất chững chạc nữa.

Tôi hỏi:

-   Sao cậu lại có cái thẻ này?

-   À em làm theo thẻ của bọn Phóng viên Đài Truyền hình ấy mà!

-   Cậu có biết thế là phạm pháp không?

-   Đến trẻ con nó cũng biết! Nhưng anh không hiểu được đâu. Trộm cắp hoặc lừa dối được người khác, nó làm cho ta sung sướng lắm. Các cụ chẳng đã có thử nghiệm và kết luận là ăn vụng vẫn ngon hơn ngồi ăn đàng hoàng đấy thôi. Hôm nọ đi quá tốc độ, nhờ có cái thẻ này mà em không bị phạt đấy.

-   Nếu bị phạt thì bị phạt bao nhiêu?

-   Từ năm triệu đến sáu triệu đồng!

-   Sao nhiều vậy?

-   Ô-tô mà!

-   Cậu cũng có ô-tô à?

-   Sao anh lại lẩn thẩn thế. Của ai thì ảnh hưởng gì đến “Hòa bình thế giới”!

-   Vớ bẫm rồi còn gì! Tôi khen.

- Vừa qua ngồi với đám đông bạn bè, em có nói thế này:

- “Nạn đạo chích(3) bây giờ tràn lan khắp cả xã hội! Cụ Trần Trọng Kim từng đã luận rất chính xác về dân tộc ta thế này”:

“Người An-nam ta vốn tính cần cù, nhưng có tật hay nói dối và ăn cắp vặt”!

Lập tức có thằng đã nổi xung lên vặc lại:

-   “Thế bố mẹ ông ấy không phải là người An-nam à”?

-   “Dù đó là bố mẹ mình, mà là lưu manh thì không thể nói rằng bố mẹ mình là người thực thà được”!

-   “Thế thì bọn họ ở đâu chui ra”?

-   “Bố mẹ thì mình phải quý hóa, nhưng không vì thế mà đen bảo thành trắng”!

-   “Thế thì làm gì còn đạo lý nữa”!?

-   “Nếu coi đó là đạo lý thì đó chỉ là đạo lý của bọn trẻ con”!

Tôi liền cắt ngang lời Đạo:

-   Cậu nghĩ thế nào về đạo lý!

-   Đạo lý chính là cái dám nhìn vào sự thật và nói đúng về nó!

-   Chính xác!

***

Thời gian cứ qua đi, giờ tôi đã già, xấp xỉ tám mươi, lụ khà, lụ khụ, lẩm cẩm lắm rồi. Riu cũng đã về hưu tuy còn dăm năm nữa mới đến sáu mươi.

Hôm nọ nó đưa khoe tôi cái sổ hưu, lương trên sáu triệu tháng.

Tôi bảo:

-   Lương cậu cao nhỉ?

-   Thế là bình thường!

-   Tôi là kỹ sư mà chỉ được bốn triệu…

-   Anh thắc mắc sao lương hưu thằng thợ nguội mà lại hơn lương kỹ sư chứ gì?! Thế hóa ra anh vẫn còn chậm hiểu quá!

-   …Đúng thế, tôi vẫn chưa hiểu?!

-   Nếu cứ theo đường thẳng thì em chưa được về hưu, mấy năm nữa về thì lương chỉ hơn hai triệu!

-   Thế tức là không theo đường thẳng?

-   Anh khôn hơn một tí rồi đấy!

-   Thì ra biết dối trá cũng có lợi thật!

-   Lại khôn hơn tí nữa! Đạo nhận xét.

Hà Nội, 2016.

(1)   Týp: (tiếng Anh: type) loại, kiểu.

(2)   Chôm chỉa: Trộm cắp.

(3)   Đạo chích: Kẻ trộm, ăn cắp vặt.