Tôi ra sách như thế nào

Hồi còn trẻ mới 16, 17 tuổi đang học lớp 10 cuối cấp Phổ thông Trung học trường Ngô Quyền Hải Phòng, đã trót dại viết bài gửi cho một tờ báo tiếng tăm nhất lúc bấy giờ, khốn nạn cho tôi là bài viết ấy lại được đăng. Sáu tháng sau tờ báo này bị “đóng cửa” chỉ vì đã muốn “mở cửa” quá sớm. Tôi thì “không đủ tư cách thi tốt nghiệp” và thế rồi phải đi đẩy xe than trong nhà máy Xi Măng mấy năm.   

Từ đấy tôi như con chim bị bắn trượt, sợ cả cành cây cong. Nhưng vì cái tật cố hữu “bỏ thì thương, vương thì tội”, nên tôi vẫn âm thầm viết.

Lúc trên bảy mươi, thì tôi đã viết được khá nhiều. Nhưng cứ luôn “bụng bảo dạ” rằng trước khi chết kịp dối dăng lại cho con cháu là phải đốt ngay đi, kẻo mang vạ vào thân, mang vạ cho cả dòng họ! 

Nhưng mà cứ y như cái duyên số nó vận vào thế nào ấy, một hôm Ngọc Hoàn, bạn học hồi Phổ thông, làm đến Tổng Giám đốc một Công ty Xây dựng to nhất Hải Phòng, đã “trót dại” cùng tay Sán Giám đốc Sở Lương thực rủ nhau bán thóc dự trữ Quốc gia chia nhau.

Sau hơn mười năm ở tù ra đến tôi chơi để cảm ơn vì khi ngồi trong song sắt ăn cơm nhạt với cá mắm thối, ngoài tôi ra thì chẳng có thằng chó chết hay con bạn đểu nào lai vãng, mặc dù khi Hoàn đang làm ăn được, chúng đã bám vào cậu ta khá đông.    

Hoàn có chút năng khiếu về văn học, sau bữa cơm, ngồi uống nước vô tình thấy tập truyện của tôi viết, xem vài truyện nói là tôi viết được, rồi xin bằng được quyển sách ấy.

***

Một hôm Hiếu một cậu bạn trẻ, rất giỏi về Tin học đến chơi báo cho biết là trên một trang Web(1) của nước ngoài mang tên: vantuyen. net có đăng truyện ngắn “Đội Ngự” của  tôi. Nó được xếp trang trọng dưới tiêu đề Hội ngộ Văn chương Toàn cầu. Số bạn đọc mới vài tháng, đã tới gần 6000 lượt người.

Bạn bè quen biết gọi điện đến chúc mừng. 

Hỏi ra mới biết Hoàn có đem quyển sách của tôi viết về Hải Phòng, rồi đưa cho ông em họ là Bùi Ngọc Tấn một nhà văn có tên tuổi đọc. Ông văn sĩ già này có lẽ khoai khoái thế nào ấy, nên khi qua Mỹ thăm con, mang theo quyền sách này. Rồi cũng chẳng hiểu sao họ tung lên trang Web trên (do một nhóm người thực hiện: Bùi Ngọc Tô, Huệ Thu, Tuấn Nguyễn, Phương Nguyễn, Tú Phương, Tâm Thơ, Long Nguyễn, Đăng Lê, Trần Thanh, Ngô Nguyễn Trần tại Hoa Kỳ - Pháp - Đức - Áo - Úc - Hoà Lan - Việt nam, Email: buitongoc@gmail.com : Chuyên mục truyện ngắn)

Tôi chưa kịp hiểu ra thế nào, thì có một ông bạn làm Công an đến bảo:

- Đừng vội mừng! Trong nước chưa ai biết, chưa chỗ nào đăng mà truyện của ông đã được mạng ở nước ngoài đăng lên một cách trang trọng, tức là có vấn đề đấy! Thử ví dụ thế này: Mấy “xừ” An ninh mạng, chẳng may “liếc” vào trang Web này đúng lúc đang gặp chuyện bực mình, gọi ông lên cho mấy cái bạt tai thì mả bố ông chôn chỗ nào cũng phải tông tốc khai ra hết.    

Lúc đầu tôi cũng “chí phèo” cãi:

- Cùng lắm là chết chứ gì! Có khi được chết bên cạnh vợ con, người thân, cũng đã là điều viên mãn lắm rồi!

Nói mạnh mồm vậy chứ trong lòng cũng lo lắm, vợ con cũng lo lắm, cả nhà cũng lo lắm. Đi tù lúc nào không biết! Với  cái thể trạng ốm o, với cái bản lĩnh nhút nhát, với cái tính cách “vừa đái, vừa nhòm” của mình, tôi gày sọp đi như một lão già bị suy nhược đã lâu ngày.

Vợ con lo sợ thì run rẩy, bạn bè cảm thông thì thương xót, hàng xóm thì xì xào lo phải đóng góp phúng viếng cho đám ma tôi sắp tới.  

Cũng may là “bọn đế quốc sài lang” mãi tận bên Mỹ, bên Đức ấy tuy rất láo toét, không biết phép tắc là gì, chưa xin phép tác giả đã in phứa truyện của một “công dân vĩ đại”, của một đất nước vĩ đại có chủ quyền trên thế giới hẳn hoi! Tuy bọn mất dạy này rất mất dạy, nhưng chưa đủ lưu manh thêm bớt một số câu vào để bôi nhọ, gây phương hại đến tổ quốc vĩ đại này, chứ không thì có khi người “công dân vĩ đại” là tôi cũng dễ bị xích tay như bỡn!   

***

Lo mãi, sau tôi nảy ra ý định hay là tìm đến một nhà văn lớn để xin được góp ý.  

Khi đã suy nghĩ rất kỹ và chọn lựa, tôi quyết định tìm đến nhà văn Tô Hoài, người mà tôi đã yêu quý từ khi còn thơ bé với “Dế mèn phiêu lưu ký” của cụ.  

Để gặp được một nhà văn lớn, nổi tiếng, đã ở tuổi chín mươi, lại rất sợ sự quấy rầy của đủ các loại người, thật không phải là dễ dàng chút nào.

Tôi không có ý định núp dưới bóng của cây đại thụ nào, lại càng không muốn nhuộm cùng màu với bất kỳ ai và nhất là không có ý định ra sách.  

Tìm đến nhà cụ số 21 ngõ Đoàn Nhữ Hài, Trần Quốc Toản, tôi chỉ gặp được cụ bà vợ nhà văn Tô Hoài.

Cụ bà nói:

- “Ông nhà tôi đã già rồi, lại lắm bệnh tật, nên không gặp bất kỳ một ai. Muốn ông ấy góp ý, thì đưa vài truyện cho ông ấy đọc. Có khỏe ông ấy mới đọc, vì thế cũng không thể hẹn trước được. Sau đó ông ấy sẽ góp ý nhiều hay ít là tùy vào truyện viết thế nào và tùy vào ông ấy nữa.

Cỡ một tháng sau ông hãy quay lại đây để lấy góp ý”.

Tôi viết gửi cụ Tô Hoài vài dòng, có kèm thêm 5 truyện ngắn viết từ 1990.

                                                            Hà Nội, ngày 30, tháng  6, năm 2010.

Kính gửi nhà văn Tô Hoài,

Thưa bác,

Tôi là một cán bộ kỹ thuật đã nghỉ hưu, có viết được một số truyện ngắn.

Biết bác là một nhà văn lớn, không có thời gian rỗi. Nhưng vì lòng kính trọng  và hâm mộ, tôi mạo muội làm phiền, mong bác thông cảm.

Rất mong được sự góp ý và giúp đỡ quý báu của bác, để có thể viết tiếp.

Rất mong được một lần gặp bác.

                                                                   Xin cám ơn và kính chào bác.

 

Tôi đã làm theo lời dặn dò của cụ bà cũng chỉ kém cụ ông vài ba tuổi, đi lại ba, bốn tháng vẫn chưa được nhà văn góp ý.

Lần thứ tư, tôi sững sờ khi nghe cụ bà nói:  

- Tôi có giục, nhưng lần này ông ấy bảo: - “Ông này tôi phải gặp”!

***

Cảm động nhất là khi nghe thấy tiếng tôi hỏi thăm đến nhà, cụ đã lần tường ra đón tận cổng. Lần đầu tiên được tiếp xúc với một nhà văn lớn, rất nổi tiếng ở P 108 -  C3, Nghĩa Tân, nhà bà Đan Hà con gái đầu của cụ, cũng đã trên sáu mươi là dược sĩ, tiện chăm sóc cho bố và cũng tiện để cụ “lánh” những cuộc gặp gỡ không cần thiết!

Đó là một cụ già đã chín chục tuổi, thấp bé, giản dị. Lần gặp gỡ đầu tiên này kéo dài tận hai tiếng đồng hồ, đã vài lần tôi đứng dậy xin phép cụ ra về vì sợ cụ mệt, nhưng cụ đều giữ lại.

Trong chuyện trò cụ kiệm lời, nói năng nhỏ nhẹ và đặc biệt là cụ nói chuyện rất có duyên, rất hóm hỉnh, cực kỳ tỉnh táo và minh mẫn. 

Trong khi trò chuyện, cụ có nói:

- Nếu muốn viết và để có thể trở thành một nhà văn thì nhất thiết phải có hai thứ:

* Thứ nhất phải giàu vốn sống.

* Thứ hai phải giàu vốn từ.

Tôi đùa hỏi lại cụ:

- Thưa bác, thế không cần giàu tiền bạc ạ?

Cụ chỉ cười hiền lành, nhìn tôi không nói gì cả.

Khi tôi từ biệt cụ ra về, cụ nhất định tiễn tôi ra tận cổng.

Bắt tay từ biệt, cụ nói thêm một câu:

- Ở ông, có cả hai thứ đó.

- Thưa bác, bác nói cháu có cả hai thứ gì ạ?

- Cái mà tôi nói lúc nãy ấy. Hãy viết tiếp nữa đi!

Tôi dùng dằng, mãi, mới dám thưa:

- Cháu cứ nghĩ là không được gặp bác, nhưng hôm nay cháu thật may mắn được gặp và chuyện trò với bác. Cháu xin phép hằng tháng được đến thăm bác, không biết như thế có làm phiền bác không ạ?

- Ông không cần xin phép. Muốn đến chơi với tôi thì phải gọi điện thoại trước. Bởi tôi thường xuyên thay đổi chỗ ở.

Thế là từ đấy tôi thường đến thăm ông cụ hiền lành, giản dị nhưng rất nổi tiếng ấy. Các lần sau tôi thường đưa những tác phẩm nhỏ bé của mình cho ông cụ đọc rồi xin cụ góp ý.

Lúc mới quen cụ vẫn gọi tôi là ông, bởi dù sao tôi cũng là một ông già trên bảy mươi tuổi rồi còn gì nữa. Tôi sinh sau cụ mười chín năm.

Do rất kiệm lời nên cụ chỉ khuyên tôi:

- Anh - sau này khi đã thân mật, cụ đổi cách xưng hô gọi tôi bằng anh chứ không gọi là ông như các lần trước nữa - nên đưa cho các tạp chí đăng bài, vừa có nhuận bút. Khi tập hợp được nhiều nhiều, họ sẽ xuất bản mà mình không phải bỏ vốn ra in.

- Thưa bác từ mấy năm trước, cháu đã đưa bài cho Tạp chí Văn nghệ ở 17 Trần Quốc Toản.

- Cụ thể là anh đưa cho ai?

- Cháu được nhà văn Ngân An nhận bài và trao đổi. Nhưng chỉ được bà ta khen, nhưng không thấy Tạp chí đăng bài.

- Nếu thế anh đưa bài sang cho Tạp chí Hội Nhà văn, ở 65 Nguyễn Du. Để tôi gọi điện thoại giới thiệu anh với Tổng biên tập. Trước tôi đã từng làm việc ở đấy.

Tôi đến địa chỉ trên, ông Tổng biên tập Nguyễn Trác đã ra tận cổng đón, vui vẻ mời tôi vào phòng làm việc.  

Cũng đi lại như đã đi lại ở Tạp chí Văn Nghệ, năm lần, bảy lượt, cũng được khen là bài viết tốt, tuy nhiên vẫn không được đăng. Lần thứ năm, thứ sáu gì đó ông Trác mới ngập ngừng nói với tôi:

- Tạp chí chúng tôi còn nghèo lắm. Để đăng bài cho hội viên trong hội Nhà văn cũng đã chật vật lắm rồi. Bài của người ngoài Hội phải được đánh giá là rất xuất sắc mới chọn đăng. Chúng tôi rất lấy làm tiếc. Anh thông cảm.

Ra về tôi hiểu là những bài viết của tôi tuy được khen là tốt nhưng chưa “được xếp vào loại rất xuất sắc” để được đăng trên tạp chí và vì “tạp chí còn nghèo lắm”!!!

Lần sau đến thăm cụ, cụ có hỏi tôi là đã gặp ông Trác chưa? Tôi đành nói thật:

- Thưa bác không phải cháu không lo được vài triệu đưa cho Tạp chí để đăng bài. Nhưng làm như vậy, cháu cứ thấy nó hèn hèn thế nào ấy!

Ông cụ chỉ đăm đăm nhìn tôi mà không nói gì cả.

Cuối cùng cụ khuyên tôi:

- Chỉ còn cách đưa cho nhà xuất bản. Nhưng như vậy sẽ tốn kém đấy. Tôi thấy anh không phải là người có nhiều tiền, nhưng phải cố gắng vậy thôi. Thời tôi còn khỏe đi làm, thì nhà xuất bản có hỗ trợ cho tác giả sách mấy chục phần trăm. Nhưng bây giờ không biết có còn chế độ này nữa không?

Tự nhiên tôi thấy yêu mến cụ già tốt bụng này biết bao. Cứ suy từ cụ mà ra, là một nhà văn nổi tiếng với bao nhiêu giải thưởng lớn của nhà nước và của cả quốc tế, đi nước ngài trên chục lần, mà đến thăm cụ quan sát thì chung quanh cụ chỉ toàn sách là sách, sách nhiều vô kể. Một bộ bàn ghế xuềnh xoàng để tiếp khách, một cái bàn viết nhỏ quay mặt ra cái cửa sổ và một vỉa hè vắng vẻ, một cái đèn bàn rẻ tiền và một cái quạt cây cũ kỹ. Bên trong phòng ngủ có một cái giường nhỏ và một cái ti-vi cổ, đít lồi.

Hà Nội vào mùa hè có những hôm nóng đến ba tám, ba chín độ, mà chỗ ở một danh nhân không thấy có một cái điều hòa!

Một số người nói với tôi:

- Có khi cụ không chịu được điều hòa nên không lắp.

Có người còn ác ý:

- Có khi ông cụ “đóng kịch” đấy!

Tôi thì nghĩ khác. Một người như cụ tuổi đã trên chín chục, gần đất xa trời rồi còn “đóng kịch” thì đóng để ai xem? Mà đóng kịch vì mục đích gì cơ chứ! Để tỏ ra đặc biệt khác người, để nổi tiếng à? Cụ đã chẳng phải chạy trốn “cái sự nổi tiếng” rất vất vả đó sao!

Có lần cụ đã nói với tôi:

- Nghề viết văn không làm giàu được. Muốn làm giàu thì đừng viết văn!

Tôi cũng hiểu rằng viết là cái nghiệp. Nó đã vận vào thân, gỡ cũng chẳng ra. Mà gỡ ra rồi để làm vương, làm tướng gì cơ chứ? Kinh doanh làm giàu à? Hay phấn đấu để trở thành “đầy tớ của dân”!

Trong lời tựa quyển sách đầu tay tôi viết:

Ai cũng chỉ có một cuộc đời.

Vài chục năm trong cuộc đời ấy thì viết cũng là một cuộc chơi.

Đã bước qua cái ngưỡng của tuổi bảy mươi, tôi mới dám viết, phải chăng là quá muộn mằn?!

Nhưng như người xưa đã dạy: “Muộn còn hơn không!”

Viết, với tôi giờ đây là một nhu cầu tự thân. Viết cho mình, cho bạn bè, cho người nào muốn đọc và cũng bởi vì khi mà tuổi trời sắp hết, trí lực cạn dần, không viết thì còn biết làm gì nữa!

 Có điều gì làm người đọc chưa vừa lòng, cúi xin rộng lòng tha thứ.

***

Di bút của nhà văn Tô Hoài, tháng 09 năm 2012, hai năm trước lúc cụ đi xa.

***

Cuối cùng thì cũng phải vay mỗi nơi một ít để xuất bản tập truyện đầu tay chỉ gồm có ba mươi truyện ngắn.

Nói vậy không phải là để kế khổ đâu.

Bởi bây giờ “Văn hóa Đọc” không còn được coi trọng nữa. Người ta có rất nhiều cách để đọc:

• Trên mạng xã hội.
• Trên Iphone thông minh.
• Trên Ti-Vi.
• Thậm chí chỉ là trên một cái đài bán dẫn nhỏ xíu.
• ...

Thuận tiện, lại không mỏi mắt, đã có người đọc cho nghe rồi, vừa đỡ tốn tiền mua sách, đỡ tốn thời gian, lại không phải mang sách đi lại thêm phiền toái...

Thành ra sách in ra chỉ để biếu bạn bè thân. Tôi cũng chỉ dám in có 400 quyển mà vợ chồng đã phải “đi nhẹ, nói khẽ, cười duyên” rồi.

Tuy nhiên bù lại cũng có vài mẩu chuyện vui và đáng nhớ phết:

·  Có một ông văn sĩ già tận Sài Gòn, nhà văn Xuân Hồng được ông bạn tôi cho mượn sách đọc đã lọ mọ ra Hà Nội, tìm đến nhà để được gặp người viết, ăn với nhau bữa cơm và chỉ để xin một quyền sách có chữ ký của tác giả.

·  Một ông bạn học thời Phổ thông, ông Thành sau trở thành một kỹ sư Địa chất tài ba, được giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1975, vì đã có công lập bản đồ Khoáng sản Việt Nam tỷ lệ 1/500.000.
Ông này được tôi biếu một quyển truyện, sau đó gặp tôi nói:
- Truyện mày viết tao xem thích, nên đưa cho thằng Minh đạo diễn số một của Việt Nam mượn  đọc. Xem xong nó nói: Truyện “Đội Ngự ” viết hay, tao thấy nó còn sâu sắc hơn truyện phim hay nhất của tao. Tiếc rằng không thể dựng thành phim được bởi nội dung không phù hợp với hiện tại!

·  Có hai ông người Hà Nội đi Mỹ từ 1975, nay đã trên 80 tuổi về nhà cô em gái cạnh Chợ Mơ thấy có quyển “Đội Ngự” ở đầu giường bèn bảo đứa cháu mua hộ mấy quyển để đọc và làm quà cho bạn bè bên Mỹ. Các ông ấy nói ở bên kia các ông đã đọc truyện này trên vantuyen. net thấy ưng, nên muốn mua bằng được.

Cô cháu gái mò mẫm thế nào đã tìm mua được mấy quyển mãi tận Giảng Võ. Khi biết truyện tôi in không ký gửi ở đâu cả, mấy ông bạn bực mình lắm, bàn là phải kiện bọn in sách lậu, nhưng mấy ông khác lại nói:

- Có mà “con kiến mà kiện củ khoai”! Xét đến cùng nếu đã là người Việt Nam thì mấy ai không biết nói dối và ăn cắp vặt! Trong xã hội này, muốn đi tìm công bằng, cố đi tìm chân lý, nếu không phải người điên thì cũng là người chập cheng!

Một ông an ủi nói:

- Như vậy là sách của bác cũng còn có người muốn đọc. Mà sách in lậu với sách in chính thống có khác đếch gì nhau! Chỉ có điều là bác không thu được xu nào cả!

***

·  Có một vị Tiến sĩ Văn học, ở tận bên Đức viết một bài dài về “Đội Ngự”:

 

"Những người quanh ta"

08-08-2012 | 04:05

Tập sách gồm 30 truyện ngắn - ở mỗi truyện hiển thị một vài nhân vật mà ta thường gặp trong cuộc sống qua nhiều thập kỷ nay. Mỗi nhân vật có hoàn cảnh, thân phận, phẩm chất và tính cách riêng.

     Đó là đội Ngự (“Đội Ngự”, tr.5 – được lấy tên đặt cho tập sách), là lính bảo hoàng trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, trong khi, cô Mai – vợ anh lại là xã đội trưởng, phụ trách đội du kích chống càn, đánh đồn rất anh dũng. Địch bắt được Mai và chúng biết rõ Mai chính là vợ của Ngự. Tên tây lai đồn trưởng gọi Ngự đến để hai vợ chồng nhận nhau, từ đó, hy vọng Mai sẽ khai báo tất cả cơ sở bí mật của ta. Mai đưa mắt làm tín hiệu cho Ngự để họ không nhận nhau là vợ chồng và khước từ mọi yêu cầu của chúng. Tên đồn trưởng đưa khẩu súng lục cho Ngự ra lệnh cho Ngự bắn chết vợ. Ngự bàng hoàng, không thi hành lệnh. Một lần nữa, Mai lại đưa mắt nhìn Ngự, như năn nỉ “anh cứ bắn em đi; ở trên trời cao kia em hiểu anh và tha thứ cho anh!”. Trong khi đó, tên đồn trưởng la hét, giục giã Ngự làm cái việc mà ai trong hoàn cảnh ấy cũng không chịu nổi. Mai lại đưa mắt nhìn Ngự như ra lệnh – một mệnh lệnh còn hiệu lực hơn cả mệnh lệnh của tên đồn trưởng. Khẩu súng trong tay Ngự khạc ra tiếng nổ. Máu từ ngực Mai bắn ra tung tóe, cô ngã gục, Ngự cũng ngã xuống theo vợ. Sau cơn bàng hoàng, Ngự nâng vợ lên, anh gục xuống, lịm đi! “Sau khi chôn cất Mai, anh chỉ còn lặng lẽ như một cái bóng. Anh không nói gì và cũng không ai dám nói gì với anh. Anh sống vật vờ, câm lặng và đôi khi thấy anh ngước lên trời như đang tìm kiếm ai ở đó” (tr.19).

      Đó là cô Lanh (“Cái vỏ”, tr. 21) góa chồng từ khi 18 tuổi, mọi đòi hỏi ham muốn dục tình bị nén lại qua lao động như trâu húc mả, khiến cho các nhà lãnh đạo, quản lý khâm phục, rồi bồi dưỡng Lanh trở thành anh hùng lao động. Khi trở thành anh hùng lao động, Lanh lên chức như diều, trong khi ham muốn dục tình không thể nguôi ngoai, nhưng lại muốn giữ mình, nên cô thầm kín quan hệ, có khi với một nam nhân viên cấp dưới, có khi với chàng trai giúp việc trong nhà. Có thai nhiều lần, nhưng vì chức cao quyền trọng, nên cô đều phá thai. Thế rồi, đến một lần chuyện phá thai không trót lọt, Lanh bị phát hiện và bị kiểm điểm, rồi bị thi hành kỷ luật, xuống “phụ trách” trại chăn nuôi. Thân bại, danh liệt, cô ốm đau rồi chết trong một đêm mưa buồn. Nhân vật trong truyện đối thoại với Lanh giúp người đọc thấy bản chất con người Lanh: “Bản chất chị không phải là người xấu...Nhưng chị bị người ta biến thành một người khác, được bọc một cái vỏ hoàn toàn không phù hợp với con người thực của chị... Xung quanh toàn bọn tay chân nịnh bợ và vì thế chúng đã biến chị thành quái vật...Phải chăng do luyến tiếc cái vỏ hào nhoáng kia mà chị đã không gớm tay hạ thủ chính con mình đẻ ra.” (tr39).

     Đó là Ngát (“Chàng gàn” – tr.103) làm công việc kiểm tra chất lượng công trình ở một công trường nọ. Với công việc ấy, nếu anh làm qua loa, xí xóa cho  các đội xây dựng bớt xén nguyên vật liệu và làm ẩu, thì anh tất yếu được nhận những khoản “thù lao” hậu hĩnh. Nhưng, anh đã làm ngược lại, nên không những túi rỗng mà còn bị chê là gàn. Cũng bị chê là gàn, khi anh thẳng thắn đấu tranh chống lại những nếp nghĩ, những việc làm sai trái ở công trường mình. Nhiều người không chỉ chế giễu Ngát  là gàn, mà còn coi anh là cám hấp, là chập mạch, vì anh nhường suất nhà của anh - do cơ quan phân - cho người khác, trong khi hai vợ chồng anh và đứa con nhỏ đang ở nhờ dưới cái mái Tam quan vẻn vẹn gần ba mét vuông của một ngôi chùa. Người ta gọi Ngát là chàng gàn, chàng hấp, nhưng anh ý thức và tự hào về những điều anh nghĩ, những việc anh làm. Cũng vậy, vợ anh cũng ý thức và tự hào về chồng mình, Chị tâm sự với anh: “Nhiều người bảo anh là gàn, là hấp, nhưng với em, anh là một người đàn ông tuyệt diệu nhất...” (tr.123).

     Đó là Liên (“Liên”, tr.130) có một người chồng nói chung là tốt. Tuy nhiên, vì quá ham mê đọc sách đến mức gần như quên mình có vợ. Lời một nhân vật kể về cuộc sống hôn nhân của vợ chồng Liên: “Bây giờ chúng nó vẫn còn rất thương nhau. Nhưng “có ở trong chăn mới biết chăn có rận”. Nó bảo anh ấy cứ đều đặn một giờ sáng trở dậy đọc sách đến bảy giờ. Lục cơm nguội, có thì ăn, không thì thôi, sau đó lặng lẽ dắt xe đi làm đến tối... Ngoài sách vở thì anh chẳng chú ý đến cái gì nữa... Nó còn bảo, có khi cả tháng anh ấy chẳng nói với nó một câu, hỏi nó một lời, cứ lặng lẽ như cái bóng... Thế rồi nó lẩn thẩn nghĩ rằng, hay là giả vờ ngoại tình để anh ấy phải chú ý đến nó. Nhưng nào ngờ giả hóa thật, thằng cha kia “cứ dính như keo, giằng không đứt, dứt chẳng ra” (tr.138). Thế là Liên sa vào nhiều cuộc ngoại tình tiếp theo; vợ chồng ly dị, Liên lấy một ông chồng hơn mình hai chục tuổi. Cô ốm yếu, rồi chết trong cảnh buồn thảm.

     Đó là vị hòa thượng trụ trì ở một ngôi chùa nọ đã có cuộc tình duyên trắc trở từ thời trai trẻ (“Báu vật”, tr.180). Chàng trai ấy khỏe mạnh, đẹp trai, nhưng nhà nghèo và cô gái xinh xắn, nết na con nhà phú hộ giàu có yêu nhau, nhưng họ không lấy được nhau. Nàng đi lấy chồng; chàng xuất gia, lên chùa xuống tóc từ đó. Rồi một chiều mùa đông, có một cậu trai đến gặp hòa thượng mang theo một chiếc hộp gỗ nhỏ cũ kỹ dâng cho hòa thượng. Hòa thượng mở hộp hộp gỗ ra, thì đó là một con trâu đất mà thuở thiếu thời, hòa thượng đã nặn và tặng người yêu mình và cũng chính là người mẹ của cậu trai kia. Trước khi qua đời, người mẹ tội nghiệp ấy giao cho con cái hộp gỗ với con trâu đất và dặn con đến chùa dâng tận tay hòa thượng. Mắt rưng rưng, hòa thượng ngắm nhìn, tay vuốt ve con trâu đất; chào từ biệt chàng trai rồi đi vào phòng trong đóng cửa. “Hôm sau, đã muộn không thấy nhà sư trở ra, người ta đẩy cửa vào thì thấy người ngồi thiền ngay ngắn trước ban thờ Phật nhưng đã viên tịch từ lúc nào, hai tay vẫn trân trọng ôm chiếc hộp gỗ nhỏ cũ kỹ như một báu vật” (tr.189).

      Chỉ qua năm truyện ngắn trong tập, bạn đọc đã gặp quanh ta những con người muôn vẻ cuộc đời mà phần đông là hoàn cảnh, số phận bất ổn của họ.Với cả ba mươi truyện ngắn của Trần Quốc Khánh bạn đọc sẽ còn gặp nhiều hơn thế nữa những nhân vật, mà thực chất là những người quanh ta với mọi dạng vẻ như chính cuộc sống vậy đã tồn tại qua nhiều thập kỷ và còn hiện hữu cả đến hôm nay.

     Hình thức thể hiện của truyện ngắn Trần Quốc Khánh theo lối truyền thống; rất chú ý xây dựng tính cách nhân vật trung tâm, khiến người đọc cảm thấy các nhân vật trung tâm ấy càng thêm gần gũi, như họ là những người quanh ta vậy!

Mai Thanh

Họ tên: Mai Thanh - Tiến sĩ Văn học Tốt nghiệp tại CHLB Đức

Giới tính: Nam

Ngày sinh: 05/12/1952

Địa chỉ hiện tại: Bộ Thông tin và Truyền Thông

Liên hệ:  Điện thoại: 01248355940       Email: maithanh52@gmail.com

·   Ít năm sau, một số bạn gọi điện đến giục tôi:
-  Xuất bản tập thứ hai đi, chứ nhà văn, nhà viếc gì mà lại chỉ xuất bản có mỗi một tập truyện!?

-   Cố đợi ít bữa nữa, bán được nhà, mình sẽ đưa xuất bản ngay!

-   Ôi! Cậu thật là đồ nhà văn giẻ rách!!!

-   Nếu nhà văn mà không giẻ rách, thì ai sẽ là giẻ rách đây???   

Hà Nội, 2018.

(1)   Web : World wide web viết tắt là WWW: mạng toàn cầu